MUZEUM ARCHITEKTURY WE WROCŁAWIU
ul. Bernardyńska 5, 50-156 Wrocław
tel. (0-71) 343-36-75, 344-82-78, fax 344-65-77

Muzeum Architektury znajduje się w zabytkowym zespole byłego klasztoru i kościoła jaki na wschodnim krańcu tzw. Nowego Miasta wzniesiono po 1453 roku z inicjatywy Jana Kapistrana, założyciela zakonu bernardynów, przybyłego z Włoch. Budowę kościoła murowanego rozpoczęto w 1466 roku, chociaż poświęcenie odbyło się dopiero 4 września 1502 roku. Kościół nosił wezwanie Św. Bernarda ze Sieny. Jest to późnogotycka trójnawowa bazylika z wydłużonym, wielobocznie zakończonym prazbiterium. Nierytmicznie rozstawione filary o planie krzyżowym rozdzielają nawy. Nawa główna i prezbiterium są przesklepione gwiaździście, nawy boczne sklepieniami krzyżowymi rozdzielonymi szerokimi gurtami. Prezbiterium było kiedyś od nawy oddzielone przegrodą. Do południowo-zachodniego naroża korpusu dostawiono kaplicę pod wezwaniem Najświetszej Marii Panny, później (po kanonizacji w 1690 r.) św. Jana Kapistrana. Kościół wzniesiono z cegły wprowadzając jednak co kilka warstw pas kamienia. Wieżę, niską z powodu sąsiedztwa fortyfikacji, umieszczono w narożu pomiędzy korpusem a prezbiterium, od strony południowej. Od tejże strony dostawiono też do kościoła klasztor. W 1492 roku istniały już wokół wirydarza trzy skrzydła, w północnym - zakrystia z przedsionkiem na jednym słupie, szerokie przesklepione sieciowo skrzydło zachodnie oraz południowe - mieszczące krużganek i refektarz. Ten ostatni był połączony z wolno stojącą od zewnątrz kuchnią. W południowym skrzydle na piętrze mieściły się sale sypialne. Wzniesione najpóźniej, bo około 1500 roku skrzydło wschodnie (już nieistniejące w formie pierwotnej) mieściło kapitularz i występującą wielobocznie ku wschodowi kaplicę. Zasadniczy czworobok klasztoru otaczał wewnętrzny ogród - wirydarz. W 1517 roku przedłużono ku zachodowi skrzydło południowe, przeznaczając je przypuszczalnie na przyjmowanie gości klasztoru. Skrzydło to, korpus kościoła i czworobok klasztoru otaczają drugi ogród.
W 1522 roku rada miejska poleciła bernardynom opuścić klasztor. Bracia zakonni urażeni tą decyzją opuścili demonstracyjnie miasto. Klasztor zamieniono na szpital, kościół od 1526 roku stał się parafialnym - ewangelickim. Począwszy od 1674 roku działała także biblioteka. Resztki jej zbioru znajdują się dziś w Bibliotece Uniwersytetu we Wrocławiu.
Zespół był wielokrotnie niszczony pożarami. Najpoważniejszy w 1628 roku zniszczył mury zachodniej elewacji kościoła, sklepienia i chór organowy, jak też, dość poważnie, budynki klasztoru. Remont zakończono dopiero w 1634 roku. W latach 1703-1704 zbudowano barokowy szczyt zachodni, zaś w latach 1704-1707 drewniane empory w nawach bocznych kościoła. W 1853 roku przeprowadzono dość gruntowną, raczej nieudaną rekonstrukcję kościoła, w 1871 roku rozebrano gotyckie, wschodnie skrzydło klasztoru, zastępując pseudogotyckim, a w 1872 roku rozebrano kuchnię klasztorną. Kolejną przebudowę zarówno kościoła jak i klasztoru przeprowadzono w latach 1898-1901. Najlepiej daje się to zaobserwować na głównym, zachodnim portalu kościoła. W tym stanie zespół dotrwał do czasu zniszczeń z końca II wojny światowej. W 1945 roku straty oceniano na 70%.
Restaurację zespołu przeprowadzono według projektów architekta Edmunda Małachowicza, prace wykonały Pracownie Konserwacji Zabytków. W 1960 roku oddano do użytku skrzydło południowo-zachodnie, w 1965 roku czworobok klasztorny, zaś w 1974 roku - kościół.
Projekty adaptacji na cele muzealne wnętrza kościoła przygotowali Olgierd Czerner i Marta Wojciechowska. Dwie główne przyczyny legły u podstaw założenia Muzeum Architektury: konieczność znalezienia gospodarza i dobrego użytkownika dla zniszczonego zabytkowego, byłego klasztoru i kościoła bernardynów oraz konieczność znalezienia miejsca dla pokazania różnych autentycznych fragmentów architektonicznych uratowanych z ruin zniszczonych w 1945 roku zabytków Wrocławia. Przygotowując jednak pewne dokumenty fundacyjne uznano te powody za niewystarczające i zdecydowano powołać muzeum, które zajęłoby się generalnie problemami architektury na obszarze całego kraju.

Muzeum Architektury zostało założone 1 stycznia 1965 roku i było początkowo oddziałem Muzeum Miasta Wrocławia działając pod nazwą Muzeum Architektury i Odbudowy, zaś z dniem 1 stycznia zostało usamodzielnione jako autonomiczna, specjalistyczna placówka o nazwie Muzeum Architektury we Wrocławiu. Z dniem 15 marca 1989 roku zostało zaliczone do muzeów o specjalnym znaczeniu. Od samego początku statut muzeum przewidywał szerokie zainteresowanie się kolekcjonowaniem muzealiów obrazujących rozwój architektury bez ograniczen czasowych i terytorialnych, wyróżniających jednak Polskę, jak też muzealiów dokumentujących życie i działalność twórców architektury - architektów.
Wejście główne do muzeum znajduje się w środku południowej elewacji klasztoru, od strony Alei Słowackiego i hotelu Panorama. Z hallu można wejść w prawo do sali ekspozycji architektury wczesnośredniowiecznej i przez nią do krużganków, lub wprost z hallu do zachodniego krużganku. Najlepszy wgląd w wirydarz, stylowy klasztorny ogródek, jest z krużganku wschodniego. Wejście do wnętrza kościoła prowadzi z naroża północno-zachodniego klasztoru, w przedłużeniu osi wyznaczonej głównym wejściem do muzeum. Sala odczytowa w dawnej zakrystii znajduje się w północno-wschodnim narożu klasztoru. (Sanitariaty dla publiczności znajdują się na I piętrze, dostępne schodami z hallu wejściowego. Tymi schodami można się też dostać do pomieszczeń administracyjnych i pracowni muzeum.)
Zbiory muzeum obejmują:
- oryginalne fragmenty architektoniczne z kamienia, ceramiki, metalu i drewna, jak np. portale, obramienia okienne, kolumny, bazy i kapitele, żebra, wsporniki, zworniki, klucze, gzymsy, kraty, stropy, dekoracje sufitów, itp.;
- ikonografię architektury (rysunki, grafiki, fotografie i negatywy);
- projekty, rysunki, szkice;
- notatki, dzienniki i pamiętniki, szkicowniki, dyplomy oraz inne dokumenty z życia architektów;
- dzieła sztuki związane z architekturą.

Organizacyjnie muzeum jest podzielone na działy:
1. architektury średniowiecznej,
2. architektury nowożytnej,
3. architektury współczesnej i odbudowy,
4. plastyki związanej z architekturą,
5. dokumentacji wizualno-fonicznej (z pracownią fotograficzną),
6. oświatowo-wydawniczy.
Przy muzeum znajduje się też pracownia modelarska i biblioteka.
Od 1987 roku w skład muzeum wchodzi oddział - Muzeum Architektury cmentarnej przy ulicy Ślężnej.


WYSTAWY STAŁE:
- Architektura wczesnego średniowiecza.
- Witraże średniowieczne.
- Architektura gotycka.
- Rozwój urbanistyczny Wrocławia pt. "Wrocław - wczoraj, dziś i jutro".
- Galeria plastyki związana z architekturą.
Tylko nieznaczna część kolekcji muzeum jest pokazywana w stałych ekspozycjach.
Zbiory muzealiów z papieru (grafiki, rysunki, projekty) można oglądać na wystawach czasowych, które zmieniane co kilka tygodni umożliwiają stopniowe zapoznawanie się z zasobami placówki. Bardzo często pokazywane są też wystawy czasowe sprowadzane z innych placówek w kraju, a także z zagranicy. Muzeum bowiem utrzymuje kontakty z wieloma podobnymi placówkami w świecie będąc członkiem Międzynarodowej Konfederacji Muzeów Architektury (ICAM).
We wnętrzach muzeum odbywają się różne imprezy, jak koncerty, pokazy teatralne, spotkania, konferencje, odczyty, lekcje muzealne dla młodzieży szkolnej oraz seminaria studenckie. Mimo upływu 500 lat od wzniesinia budynków klasztornych tętnią one nadal życiem, muzeum zaś wpisało się trwale w kulturowy krajobraz Wrocławia i Polski.

WYSTAWY CZASOWE
- "Śląskie Elizjum" - 26.06. - 26.08.01. prezentacja zamków i założeń ogrodowych Kotliny Jeleniogórskiej
- "Erich Mendelsohn" - 04.10. - 18.11.01 wystawa monograficzna
- "Villa Dei Misteri" - 28.11.- 06.01.02, malarstwo Jerzego Nowosielskiego
- "Zapomniana pracownia - Instytut witrażowy Adolfa Seilera 1846-1945" 08.10. - 24.11.01
- "Roman Opałka - malarstwo" 33.08. - 31.08.2001

PLANY:
- Dwory Kłodzkie - wystawa konserwatorska
- Edmund Małachowicz - dorobek twórczy
- Teresa Rachwał - rysunek
- Stanisław Klimek - fotografia

Olgierd Czerner

MUZEUM ARCHITEKTURY we Wrocławiu
ul. Bernardyńska 5, 50-156 Wrocław
tel. (0-71) 343-36-75, 344-82-78, fax 344-65-77
strona www


Z A P R A S Z A M Y !



Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych