gabaryt, największe (lub maksymalne) wymiary obrysu budowli w planach i przekrojach; w urbanistyce - maksymalna dozwolona wysokość obudowy ulic i placów mierzona od poziomu ziemi do gzymsu. Gabaryt wyrównany lub jednolity występuje w przypadku, gdy wszystkie domy stojące w pierzei ulicy lub placu są jednakowej lub bardzo nieznacznie zróżnicowanej wysokości. [franc. gabarit]

gabinet: 1. niewielkie pomieszczenie, pozbawione zwykle osobnego wejścia na korytarz, występujące w architekturze pałacowej od XVI wieku; gabinet przeznaczono najczęściej na pokoje do pracy, audiencji, na pomieszczenia służące do przechowywania podręcznych księgozbiorów, wszelkiego rodzaju kolekcji (szczególnie w XVIII i XIX w.); 2. element przestrzenny kompozycji ogrodowej, o charakterze wnętrza, wyznaczony strzyżonymi ścianami szpalerów, charakterystyczny dla ogrodów barokowych XVII i XVIII w.; zależnie od okazałości całego ogrodu i wielkości gabinetów ozdobiono je parterami, basenami, fontannami, rzeźbami lub budowlami. [wł. gabinetto]

gaj, lasek, przestrzeń ogrodowa porośnięta naturalną gęstwiną drzew i krzewów liściastych, o niejednorodnym zagęszczeniu i z otwartymi polanami wewnątrz.

galeria: 1. podłużne pomieszczenie w formie empory, ganku, loggi lub przejścia, biegnące wzdłuż ścian w górnych kondygnacjach budynku, wewnątrz lub zewnątrz, bądź łączące ze sobą dwie części jednej budowli albo dwie osobne budowle na parterze lub w wyższej kondygnacji; także najwyższy balkon w teatrze; 2. większa kolekcja dzieł sztuki (zwł. malarstwa i rzeźby), początkowo prywatna, od XIX wieku publiczna, istniejąca jako samodzielna instytucja lub stanowiąca osobny dział w większych muzeach; współcześnie nazwą galerii obejmuje się również pomieszczenia wystawowe połączone ze sprzedażą dzieł sztuki. [franc. galerie, może od łac. galerus rodzaj nakrycia głowy]

ganek: 1. parterowa albo piętrowa, drewniana lub murowana przybudówka ze schodami przed wejściem do budynku, przeważnie do sieni, nakryta dwuspadowym daszkiem wspartym na słupach połączonych balustradą, niekiedy oszalowana i zaopatrzona w okna. Część piętrowa bywa czasem otwarta, podobnie jak dolna, lub zawiera izbę mieszkalną; 2. długie, najczęściej drewniane przejście o charakterze otwartego korytarza, krużganku, balkonu lub galerii, obiegające z zewnątrz budynek gospodarczy (np. lamusy i spichlerze) lub łączące od podwórza pomieszczenia w domach miejskich. Ganek może być umieszczony bezpośrednio na murze (np. w średniowiecznym budownictwie obronnym) lub wsparty na filarach, słupach (np. ganek renesansowych dziedzińców).

garderoba: 1. pomieszczenie do przechowywania ubrań, bielizny , kufrów itp. (w tym znaczeniu w Polsce zwana komorą), a także ubieralnia związana najczęściej z sypialnią, z czasem niekiedy sypialnia i miejsce zabiegów toaletowych (fryzury itp.); 2. pokój, w którym ubierają się i charakteryzują aktorzy przed wejściem na scenę; dawniej nazywana gotowalnią. [franc. garde-robe]

gargulec   => rzygacz.

geison, w architekturze klasycznej gzyms, wieńczący ponad fryzem belkowanie.

getto, ghetto, wydzielona w mieście dzielnica mniejszości narodowej lub religijnej. Termin stosowany najczęściej w odniesieniu do dzielnicy żydowskiej: charakteryzuje się ona bardzo zagęszczoną zabudową; niejednokrotnie ma własne prawa miejskie i własne obwarowania.

giardino segreto, mały ogród ozdobny, wyodrębniony murem, kratą lub szpalerem z większego założenia ogrodowego, usytuowany zazwyczaj koło domu w powiązaniu z apartamentami mieszkalnymi i przeznaczony do kameralnego wypoczynku gospodarza domu; występował w ogrodach renesansowych i czasem barokowych; był odpowiednikiem średniowiecznych  => hortus conclusus. [wł.]

girlanda, wieniec zamknięty (korona) z liści lauru, dębu, kwiatów lub owoców.

glorieta: 1. nadbudówka w postaci małego pawilonu z kolumnami lub arkadami, kopułką lub hełmem z latarnią, niekiedy otoczona galeryjką; 2. mała budowla parkowa w formie otwartego kolumnowego lub arkadowego pawilonu, ustawiona zazwyczaj na wzniesieniu jako zakończenie ważnych osi kompozycyjnych. [franc. gloriette]

głowica, kapitel, górna, wieńcząca część kolumny, pilastra, filara, ukształtowana plastycznie. Pełni funkcję konstrukcyjną jako człon pośredniczący między podporą i elementami podpieranymi.

gonty, szkudły, skuły, wąskie, długie deseczki (szer. 80-100 mm, dł. 600-700 mm, grubość grzbietu ok. 15 mm), z drewna jodłowego, sosnowego, modrzewiowego, osikowego, dębowego lub bukowego, używane do krycia dachów i ścian budynków, głównie drewniane; gonty mają najczęściej kształt prostokątny; niekiedy o urozmaiconym przekroju dolnej części, np. w kształcie łuski (do krycia powierzchni krzywych). Gonty zaopatrzone są z jednej strony we   w p u s t y,   z drugiej - w   g r z e b i e n i e,   co umożliwia ich ścisłe łączenie. Krycie gontem może być pojedyncze, podwójne lub wielowarstwowe; znane w całej Europie od starożytności.

gościniec   => karczma.

gotowalnia: 1. w XVIII i XIX wieku nazwa  => toaletki; 2. nazwa nadawana też  => garderobie.

gradus (staropol.): 1. nazwa stopnia w schodach; 2. płaski uskok tarasowy w ogrodzie. [łac. gradus stopień]

graffito   => sgraffito.

grafika, jeden z podstawowych działów sztuk plastycznych, obejmujący techniki warsztatowe pozwalające na powielanie rysunku na papierze lub tkaninie z uprzednio przygotowanej formy druku (płyty metalowej, klocka drzeworytniczego i in.).

grobowiec, pomnik nagrobny w postaci monumentalnej kompozycji architektonicznej (np. => piramida) lub architektoniczno-rzeźbiarskiej, wzniesionej ku czci zmarłego lub grupy zmarłych. Zob. też mastaba, mauzoleum.

grota ogrodowa, wnętrze wydrążone na wzór groty naturalnej w zboczu wzgórza, pod tarasem, jako nisza w murze oporowym, a na terenie równinnym wzniesiona w formie wolno stojącej budowli.

gród, pierwotna osada obwałowana lub otoczona palisadą, położona w miejscu trudno dostępnym. We wczesnym średniowieczu ośrodek plemienny o funkcji obronnej i zwierzchniej w stosunku do regionu osadniczego; później warowna siedziba księcia lub kasztelana (tzw. castrum, w większych założeniach - urbis), składająca się z dworu mieszkalnego z wieżą drewnianą,  => stołpem, lub murowaną, i kaplicą grodową; do zespołu osadniczego należało obwarowanie podgrodzie (tzw. suburbium) i osada skupiająca rzemiosło i handel (caritas). Dookoła grodów powstawały w XI i XII w. otwarte osady rzemieślnicze i handlowe, składające się często zaczątkiem miast lokacyjnych.

grunt   => zaprawa (2).

gurt, łuk (arch.);   => sklepieniowy pas.

gutty   => łezki.

gzyms, korona, krajnik, ucios, plata, architektoniczny element w formie poziomego (zwykle profilowanego) występującego przed lico muru pasa pojedynczego lub złożonego, o krawędziach przebiegających w płaszczyźnie równoległej do ściany. [niem. Gesims]