lamus, budynek gospodarczy murowany lub drewniany, usytuowany w pobliżu dworu lub chałupy, przeznaczony do przechowywania zboża, zapasów żywności, narzędzi itp., czasem także cennych przedmiotów. Lamus był jednym z bardziej charakterystycznych budynków polskiego budownictwa wiejskiego. Zob. też świreń.

lapidarium, miejsce, w którym zgromadzono okazy kamieni naturalnych lub fragmenty kamiennych rzeźb, pochodzących z zabytkowych budowli i pomników; lapidaria mogą być urządzane na wolnym powietrzu (parki, dziedzińce) lub w pomieszczeniach zamkniętych (muzea, budowle zabytkowe). [od łac. lapidarius kamienny]

latarnia,   n a d b u d ó w k a   w formie okrągłej, owalnej lub wielobocznej wieżyczki, nad dachem lub kopułą (na otworze w pierścieniu zwornikowym), gęsto przepruta oknami, zwieńczona własnym hełmem, najczęściej kopulastym, oświetlająca wnętrze. Latarnią nazywa się także zaopatrzoną w okna nadbudówkę ponad klatką schodową, oświetlającą jej wnętrze. [daw. laternia, laterna, z późnołac. laterna, łac. lanterna, przed etruski od gr. lampter]

lawaterz, lavabo, umywalnia kapłańska, w kościołach zwykle w zakrystii, w klasztorach - przed wejściem do refektarza. [łac. lavabo]

lektorium, drewniana lub murowana ścianka oddzielająca w kościołach (gł. biskupich i klasztornych) prezbiterium od nawy; 2-5 m wysoka, zasłaniająca częściowo lub całkowicie ołtarz główny.

letnik   => altana.

lichtarz   => świecznik (stojący).

licowanie, pokrywanie zewnętrzne (l. zewnętrzna) lub wewnętrzne (l. wewnętrzne) powierzchni ścian budowli warstwą   => okładziny (olicówką), wykonaną z odpowiednich elementów, czyli licówek. Licówki mogą być z cegły okładzinowej, zwykłej lub klinkierowej czy z płyt (np. terakotowych, szklanych, betonowych).

liturgiczne szaty   => duchowieństwa rzymsko-katolickiego ubiór.

lizena, płaski, pionowy pas muru lekko występujący z jego lica; w odróżnieniu od pilastra bez głowicy i na ogół bez bazy. [niem. Lisene]

loggia, pomieszczenie otwarte na zewnątrz, zwykle przesklepione, usytuowane zazwyczaj w elewacji budynku na całej jej szerokości lub na krótszym odcinku, na jego narożu, na parterze lub piętrze, zamknięte kompozycyjnie i nie będące ciągiem komunikacyjnym, służące głównie jako miejsce dla wypoczynku i widokowe. [wł]

lokacja, nadanie nowych praw istniejącej już osadzie lub założenie miasta albo wsi na terenie dotychczas nie objętym osadnictwem (tzw. lokacja „na surowym korzeniu”, in cruda radice)

loterański domek, mała budowla sakralna związana z kultem Matki Boskiej Loretańskiej, stawiana we wnętrzu kościoła lub w jego pobliżu, wzorowana na Santa Casa w Loreto.

loża: 1. wyodrębnione pomieszczenie na widowni w teatrach lub salach widowiskowych, przeznaczone dla wybitnych osobistości; 2. półotwarta empora, rodzaj wewnętrznego balkonu. [ang. lodge]

lukarna, okno lub okienko w połaci dachowej, często owalne, okrągłe itp., o ozdobnym obramieniu (woluty, gzymsy, frontoniki, rzeźby itp.). Zob. też facjatka. [franc. laucarne]

luneta: 1. odcinek sklepienia, zwykle poprzeczny w stosunku do głównego sklepienia budynku, mieszczący przeważnie otwór okienny w zamykającej ją od zewnątrz pionowej ściance zw. tarczową; występuje głównie w sklepieniach kolebkowych; 2. samodzielne dzieło obronne, stanowiące jeden z rodzajów szańca. [franc. lunette]