ZABYTKI   TORUNIA



KOŚCIÓŁ Św. Jana Chrzciciela i Św. Jana Ewangelisty, gotycki, ceglany, wznoszony etapowo: prezbiterium w 2. poł. XIII w., halowy korpus do ok. 1330 r., przedłużony, przekształcony na pseudobazylikę i rozbudowany o ciągi kaplic w latach 1361-88 i ok. 1400-37 (wieża 1407-33, proj. Hans Gotland), rozbudowany na halę między 1468 a 1473 r., sklepiony po 1473 r., kończony do ok. 1500 r. Halowy z rzędami kaplic bocznych, sklepiony gwiaździście, z niskim, prosto zamkniętym prezbiterium i częściowo wtopioną wieżą frontową. W prezbiterium polichromie gotyckie z ok. 1338 r.

KOŚCIÓŁ Św. Jakuba (d. cystersek, od 1667 r. benedyktynek), gotycki, ceglany, wznoszony etapowo od 1309 do ok. 1350 r., odbudowywany w 1410 i po 1455 r., restaurowany w latach 1909-12 i 1935-39; bazylikowy z rzędami kaplic międzyprzyporowych i wtopioną wieżą frontową, przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi i gwiaździstymi. We wnętrzu polichromie gotyckie z XIV-XV w.

KOŚCIÓŁ Św. Ducha (poewangelicki), barokowy, zbudowany w 1743 r., proj. Andreas Adam Bahr, dokończony w latach 1753-56 przez architekta Efraima Schroegera; halowy, z neobarokową wieżą frontową zbudowaną w latach 1896-98, proj. Karl Schäfer i Hugo Hartung.

KOŚCIÓŁ Św. Katarzyny, neogotycki, zbudowany w latach 1894-97, proj. Teuf; z transeptem i wieżą frontową, o niezwykle zróżnicowanej, dynamicznej bryle.

KOŚCIÓŁ Chrystusa Króla, o formach klasycystycznych, zbudowany w latach 1929-30, proj. Kazimierz Ulatowski; centralny z nawą przekrytą kopułą.

Dawny KOŚCIÓŁ ewangelicki (Rynek Nowomiejski), o charakterze neoromańskim, zbudowany w 1824 r., w duchu architektury Karla Friedricha Schinkla.

ZESPÓŁ KLASZTORNY POFRANCISZKAŃSKI:
KOŚCIÓŁ Najświętszej Marii Panny, gotycki, ceglany, wznoszony etapowo: ok. 1270-1300, jako dwunawowa, niesymetryczna hala, z wykorzystaniem murów kościoła z ok. 1250 r., rozbudowany o trzecią nawę, poprzez włączenie krużganków klasztornych i nadbudowanie nad nimi galerii oraz wzniesienie nowego prezbiterium w 2. poł. XIV w., wielokrotnie remontowany. Trójnawowa hala ze sklepieniami gwiaździstymi, z emporą w węższej nawie północnej Kaplica grobowa Anny Wazówny, od północy przy prezbiterium, barokowa z ok. 1636 r.; płytka półkolista poprzedzona barokowym portalem.
KLASZTOR od północy i wschodu, rozebrany w 1813 r.

ZAMEK krzyżacki, komturski, gotycki, ceglany, zbudowany w latach 1260-80, rozbudowany w XIV w., zniszczony w 1454 r., restaurowany w latach 1903, 1919-21, 1937-38 i 1958-64. Na rzucie podkowy, z przedzamczem; zachowane piwnice i fragmentów murów oraz dansker połączony z zamkiem gankiem na arkadach. W obrębie zamku siedziba Bractwa Św. Jerzego, gotycka, ceglana z 1489 r., wielokrotnie przebudowana, ostatnio w latach 1883-84, proj. Rehberg.

RATUSZ gotycki, z cegły, zbudowany w latach 1391-99, z wykorzystaniem wieży z 4. ćw. XIII w., nadbudowanej w 1385 r., podwyższony o kondygnację między 1602 a 1605 r., zapewne przez Antona van Obberghena, odbudowany po pożarze w latach 1722-38, m.in. z dobudową (1736 r.) od zachodu barokowego ryzalitu, proj. Giovanni Battista Cocchi, zastąpionego neogotyckim w 1869 r. przez proj. Ferdinand von Quast. Czteroskrzydłowy, dwukondygnacjowy z dziedzińcem wewnętrznym i bramami przejazdowymi na osi każdego skrzydła, z pięciokondygnacjową wieżą w narożniku południowo-wschodnim Muzeum Okręgowe.

SPICHLERZE, zlokalizowane w południowej części miasta, wznoszone od XV do XIX w., wielokrotnie przekształcane, licznie zachowane, m.in.: gotycki (czterokondygnacjowy), koniec XV w., ul. Piekary 4; trzy gotyckie przebudowane na barokowe, ul. Ciasna 4/6/8, (oddział archeologiczny Muzeum Okręgowego).

Dawna BURSA gimnazjum toruńskiego, zbudowana w latach 1598-1601 przez architekta Hansa Eckharda.

PAŁAC Biskupów Kujawskich (ul. Żeglarska 8), barokowy, zbudowany w 1693 r., dla bpa Stanisława Dąbskiego, przebudowany w XIX w.; trzypiętrowy z fasadą bogato dekorowaną stiukowymi girlandami i festonami.

PAŁAC burmistrza Jacoba Meissnera, barokowy, zbudowany w 1739 r., przebudowany na klasycystyczny w 1798 r. przez Heckerta.

ARSENAŁ klasycystyczny zbudowany w 1824 r. Muzeum Etnograficzne. W otaczającym parku przykłady budownictwa ludowego z terenu Kujaw i Pomorza.

POCZTA przy Rynku Staromiejskim, neogotycka, zbudowana w 1881 r.

DWÓR ARTUSA, neorenesansowy z elementami neomanieryzmu, zbudowany w latach 1889-91 przez R. Schmidta.

TEATR im. Wilama Horzycy, neobarokowy z elementami secesji, zbudowany w 1904 r., według proj. Ferdinad Felner i Hermann Helmer; z piętrowy z ryzalitem z wgłębną arkadą.

BANK, pl. Rapackiego, neomanierystyczny, zbudowany w 1906 r.

BANK Inwestycyjny, zbudowany w latach 1930-35, proj. Romuald Gutt.

BUDYNEK Dyrekcji Lasów Państwowych, ul. Mickiewicza 9, o formach uproszczonego klasycyzmu, zbudowany w 1931 r., proj. Kazimierz Ulatowski.

GMACH Ubezpieczalni Społecznej, ul. Uniwersytecka 8, o formach uproszczonego klasycyzmu, zbudowany w 1931 r., proj. Kazimierz Ulatowski.

STAROSTWO Krajowe Pomorskie (ob. Collegium Minus UMK), o formach klasycystycznych, z elementami konstruktywistyczno-funkcjonalistycznymi, zbudowane w 1935 r., proj. Jerzy Wierzbicki.

BANK Rolny, ul. Wały, o formach klasycystycznych i gotyckich, zbudowany w latach 1937-39, proj. Marian Lalewicz.

ZABUDOWA MIEJSKA STAREGO MIASTA:
kamienice z XV-XIX w. przeważnie trzypiętrowe, o trójosiowych fasadach, ustawione szczytowo, m.in.:
- Kamienica Rynek 17, z XV w., kilkukrotnie przekształcana z portalem w fasadzie z ok. 1630 r.
- Kamienica pod Gwiazdą, barokowa, z 1697 r., z wykorzystaniem murów budowli z końca XV w., z bogatą dekoracją owocowo-kwiatową. Oddział Sztuki Dalekiego Wschodu Muzeum Okręgowego.
- Kamienica Eskenów, pierwotnie późnogotycka, z XV w., wielokrotnie przebudowywana, m.in. przekształcona na spichlerz w XIX w., odbudowana w latach 1980-89. Oddział historyczny Muzeum Okręgowego.
Dom Kopernika późnogotycki, z ok. 1480 r. lub z pocz. XVI w., wielokrotnie przekształcany, restaurowany w latach 1972-73. Muzeum Dom Mikołaja Kopernika.

MURY MIEJSKIE gotyckie, ceglane, ok. 1250-70, wielokrotnie rozbudowane i reperowane w XIV i XV w., częściowo rozebrane w XIX w., złożone z dwóch ciągów murów z 32 basztami łupinowymi i bramami. Zachowane na długich odcinkach, najlepiej od strony Wisły. BASZTY z 1. poł. XIV w.: Krzywa Wieża, przebudowana na cele mieszkalne w XIX w., Gołębnik, Żuraw, Wieża Wartownicza, Monstrancja, Koci Łeb oraz trzy baszty na Podmurnej. BRAMY: Klasztorna, 1. poł. XIV w., nadbudowana w XV w.; Żeglarska, 1. poł. XIV w., nadbudowana w XIX w.; Mostowa, 1432, trzykondygnacjowa na rzucie prostokąta o zaokrąglonych narożnikach.


Toruń-Podgórz
ZESPÓŁ KLASZTORNY POREFORMACKI (ob. franciszkanów), barokowy, fundowany w 1644 r. przez Stanisława Sokołowskiego: Kościół Śś. Piotra i Pawła, kończony ok. poł. XVIII w., z klasztorem z końca XVIII w.


Toruń-Dybów
ZAMEK KRÓLEWSKI, gotycki, z cegły, zbudowany między 1425 a ok. 1450 r., fundacji Władysława Jagiełły; z trójkondygnacjowym domem mieszkalnym na rzucie wydłużonego prostokąta i dziedzińcem otoczonym murem z wieżą bramną od pd. Ruina.


Toruń-Kaszczorek
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany po 1318 r., spalony w 1966 r., odbudowany; salowy z kruchtą konstrukcji szachulcowej i nadbudowaną drewnianą wieżą z 1698 r.


 
 
 

<< zabytki województwa kujawsko-pomorskie