ZABYTKI   POWIATU   TOMASZEWSKIEGO
(woj. łódzkie)

BĘDKÓW
Osada była wzmiankowana w XII w. Utworzone z niej w 1. Poł. XV w. miasteczko otrzymało w 1448 r. przywileje lokacyjne.
- Gotycki, murowany, orientowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii zbudowano w 1462 r., następnie przebudowano w XVIII w. Jest jednonawowy. Zewnątrz ściany są oszkarpowane. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII w.
- Klasycystyczna, murowana DZWONNICA zbudowana została po 1783 r. Jest ośmioboczna, dwukondygnacjowa, nakryta dachem stożkowym.
- Drewniany o konstrukcji zrębowej DOM na planie prostokąta pochodzi z 1. poł. XIX w. Dach jest naczółkowy.
- Murowana KAPLICZKA jest otwarta od frontu i zwieńczona trójkątnym szczytem, po bokach posiada półkolumny z obeliskami.
- Ludowa FIGURA PRZYDROŻNA św. Antoniego jest w charakterze barokowa.

CHORZĘCIN
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Małgorzaty został wniesiony w końcu XX w., na miejscu poprzedniego, przez arch. Kornela Szrettera. Wyposażenie pochodzi z XVI, XVIII i XIX w.

ŁAZNÓW
- Drewniany o konstrukcji zrębowej, orientowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Matki Boskiej Różańcowej zbudowano w 2. poł. XVIII w. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch słupkach. Wyposażenie pochodzi z XVIII w.
Drewniana o konstrukcji słupowej, czworoboczna DZWONNICA zbudowana została w XVIII w. Przekryta jest dachem namiotowym.
- CHAŁUPY drewniane o konstrukcji zrębowej pochodzą z 1. poł. XIX w.

ROKICINY
Murowany dawny BUDYNEK POCZTY KONNEJ zbudowano w 1848 r. Ganek pochodzi z lat 1939-45. Jest jednopiętrowy na rzucie prostokąta z kwadratową wieżą wysuniętą ryzalitowo ze ściany pd. dachy są dwuspadowe, a na wieży namiotowy.

ROSOCHA
Drewniany o konstrukcji zrębowej, orientowany KOŚCIÓŁ p. w. św. Zygmunta został ufundowany przez biskupa Jana Dębowskiego w 1762 r. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch rzeźbionych słupkach. Wyposażenie pochodzi z XVII, XVIII i XIX w.

TOMASZÓW MAZOWIECKI
Osada została założona w 1788 r. przez hr. Tomasza Ostrowskiego, a następnie rozbudowana staraniem jego syna Antoniego. W 1823 r. sprowadzono tkaczy. W 1830 r. osadę przemianowano na miasto. Jego silny rozwój przemysłowy przypada na 2. poł. XIX w.
- W ok. 1823-25 r. sprowadzono ze wsi Tobiaszów drewniany o konstrukcji zrębowej KOŚCIÓŁ (ul. Słowackiego) p. w. św. Wacława zbudowany w 1781 r. Restaurowano go w 1894 r. Jest jednonawowy. Dachy są gontowe, dwuspadowe, nad zakrystią pulpitowy. Nad nawą znajduje się wieżyczka na sygnaturkę. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII w.
Drewniana o konstrukcji słupowej, ośmioboczna DZWONNICA została wzniesiona w 1. poł. XIX w. Nakryta jest kopulastym ośmiopołaciowym dachem. wzniesiona
- Murowany, orientowany o charakterze klasycystyczny KOŚCIÓŁ PARAFIALNY (ul. Św. Antoniego) p. w. św. Antoniego wzniesiono wg projektu Henryka Marconiego w latach 1862-4, a następnie rozbudował go konstanty Wojciechowski w latach 1888-91. Odnawiany był w 1921 r., a w 1948 dodano dobudówki. Jest to trójnawowa, bazylikowa świątynia z transeptem i dwiema wieżami od frontu. wzniesiona
- Klasycystyczny, murowany KOŚCIÓŁ EWANGELICKI zbudowano w latach 1823-29. Wewnątrz wzdłuż ścian, z wyjątkiem ołtarzowej znajdują się galerie wsparte na kolumnach. Fasada rozczłonkowana jest boniwanymi pilastrami, wieńczy ją schodkowy szczyt z sygnaturką w formie obelisku. Dach jest dwuspadowy z trzecią połacią od pn. Ołtarz jest ambonowy, architektoniczny, klasycystyczny. Organy są klasycystyczne. wzniesiona
- KOŚCIÓŁ EWANGELICKI (ul.. św. Antoniego) zbudowano w latach 1897-1902. Znajduje się w nim obraz "Chrystusa ukazującego się św. Marii Magdalenie" autorstwa Wojciecha Gersona z 1900 r. wzniesiona
- DAWNY PAŁAC został zbudowany dla Antoniego Ostrowskiego w 1812 r. Odnawiano go w 1898 r. i 1929 r. jest to parterowa budowla na nieregularnym planie, o charakterze romantycznym. Brama wjazdowa jest klasycystyczna. Piętrowa część od frontu wysunięta jest ryzalitowo, posiada taras wsparty na dwóch kolumnach, oraz przedsionek otwarty trzema arkadami. W pd.-zach. narożniku znajduje się wieża z przylegającą do niej dobudówką, natomiast od wschodu parterowa dobudówka o ściętych narożach, z małym piętrowym ryzalitem. Elewacje rozczłonkowane są pilastrami, pod okapem biegnie fryz o motywach roślinnych. Na wieży znajduje się herb Rawicz na tle tarczy czteropolowej z herbami Topór, gryf i sulima. Obecnie w pałacu mieści się Muzeum miasta Tomaszowa ze zbiorami sztuki ludowej. wzniesiona
- Klasycystyczne, parterowe, murowane dawne JATKI (przy ul. Rzeźniczej) zbudowano w latach 1837-8. Posiadają szereg pomieszczeń na sklepy oraz z podcieniem arkadowym wzdłuż elewacji frontowej. Ściany rozczłonkowane są pilastrami. Przekryte są dachem pulpitowym. wzniesiona
- Stare DOMY (ul. Tkacka nr 3, Limanowskiego nr 3, pl. Narutowicza nr 1, Barlickiego nr 3 św. Antoniego nr 22, 30, 32 Słowackiego nr 17 i 22, Ochotników Wojennych nr 13/15, Wesołej nr 7, św. Władysława nr 20, Roli Żymierskiego nr 31 i 37, Hanki Sawickiej nr 39, Armii Wojska Polskiego nr 34, naroża Ciesielskiej. Zbudowane zostały ok. 1820 r.. Są murowane albo drewniane, parterowe, na rzucie wydłużonego prostokąta. Murowany dom przy ul. Barlickiego nr 6 pochodzi z 1. ćw. XIX w., domy przy ul. Kościuszki zbudowano w 1825-9 i później. wzniesiona
- Przy ul. Frycza Modrzewskiego nr 30 stoi dawna KARCZMA z 1827 r. Jest murowana, parterowa, podpiwniczona. Narożniki oraz wejście ujęte są boniowanymi pilastrami.. Dach jest naczółkowy kryty strzechą. wzniesiona
- Przy ul. Wodnej nr 22 stoi CHAŁUPA z 1. poł. XIX w. Jest murowana, posiada dach naczółkowy kryty strzechą.
- Pozostałości dawnego BUDOWNICTWA PRZEMYSŁOWEGO: Zbudowane w 1. poł. XIX w., były wielokrotnie rozbudowywane. Browar pochodzi z 1829 r., fabryka filcu z 1824 r., przędzalnia z 1826 r., fabryka sukna z 1824 r.

UJAZD
Osadę założył Piotr Strykowski miecznik łęczycki w XV w. Przed poł. XVII w. Kasper Denhoff ufundował pałac. Za Stanisława Augusta w Ujeździe i okolicy rozwijało się tkactwo i hutnictwo.
- Barokowy, murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Św. Wojciecha wzniesiono na miejscu poprzedniego w 1676-80 kosztem arcybiskupa Andrzeja Olszewskiego, w 1880 r. dobudowano kaplicę. Ściany wnętrza rozczłonkowane są grubymi filarami przyściennymi, między którymi znajdują się wnęki. Filary opinają parzyste pilastry o kapitelach zdobionych uskrzydlonymi główkami aniołków, owocami i jarzynami. Chór wsparty jest na arkadach filarowych. Dwukondygnacjowa fasada zwieńczona jest trójkątnym wolutowym szczytem, podzielona czterema zdwojonymi pilastrami. Dachy są dwuspadowe, nad prezbiterium trójpołaciowy, nad zakrystią i skarbczykiem pulpitowe. Wyposażenie pochodzi głównie z XVII i XVIII w.
Klasycystyczna, murowana DZWONNICA pochodzi z przełomu XVIII i XIX w. Wzniesiona została na planie kwadratu o zaokrąglonych narożach. Ściany urozmaica boniowanie.
- Drewniana o konstrukcji zrębowej PLEBANIA została wzniesiona ok. 1850 r. jest parterowa. Od Frontu posiada ganek wsparty na czterech kolumnach. Dach jest czterospadowy.
- Neogotycki, murowany dawny PAŁAC wzniesiono dla Antoniego Ostrowskiego w 1812 r. Jest dwukondygnacjowy z dwoma ryzalitami, piętrowym od frontu oraz niskim, z tarasem od wsch. układ wnętrz jest nieregularny. Zewnątrz ściany opięte są szkarpami. Ponad oknami znajdują się ostrołukowe ceglane arkady. Dach jest czterospadowy z mansardowymi oknami.
- Krajobrazowy PARK jest powstał zapewne na śladach założenia regularnego . Jest otoczony kanałem. Na stawach znajdują się wyspy. Od wschodu reszty bramy z 1. poł. XIX w.
- Stare DOMY przy rynku pochodzą z XVIII w. i 1. poł. XIX w. Dom z przedmieścia Antolin nr 10 z pocz. XIX w. jest drewniany. Z dachem krytym strzechą.
- W KAPLICZCE znajduje się późnogotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1. poł. XVI w..


 
 
 

<< zabytki województwa łódzkiego