ZABYTKI   POWIATU   WŁODAWSKIEGO

ADAMPOL
- Dawny PAŁAC MYŚLIWSKI został wzniesiony w latach 1923-7 wg proj. arch. Jana Koszczyca-Witkiewicza dla Zamoyskich, w których posiadaniu znajdował się do 1945 r. Obecnie mieści się tu Państwowe Sanatorium Przeciwgruźliczne. Jest budowlą eklektyczną, z cechami klasycyzmu rosyjskiego i elementami bizantyńskimi, zgrupowaną wokół czterobocznego dziedzińca. Do dekoracji wnętrza wykorzystano fragmenty wystroju rzeźbiarskiego i kamieniarki pałacu w Różance, który został zniszczony w czasie I wojny światowej. W skrzydle wsch. znajduje się m.in. trzynaście kapiteli korynckich z początku XVIII w., tablica fundacyjna znad pałacu głównego w Różance z datą 1716, kominek z ok. 1836 r., rzeźby klasycystyczne z XIX w. W kaplicy p.w. Matki Boskiej, w zach. skrzydle pałacu, w dwu oknach umieszczono witraże z ok. poł. XIII w.(uzupełnione), ze scenami z żywotu św. Szczepana, prawdopodobnie sprowadzone z Francji. W parku, na osi elewacji ogrodowej pałacu, znajduje się FIGURA Najświętszej Panny Marii Niepokalanego Poczęcia z 1858 r. Jest ona dziełem Konstantego Hegla i również została przeniesiona z Różanki.

BRUS STARY
- Dawna CERKIEW FILIALNA grecko- katolicka została wzniesiona w latach 1805-7 z fundacji Karola Grzymały Dobieckiego, właściciela wsi. Po pożarze w 1835 r. została odrestaurowana. Do 1865 r. była jednocześnie kaplicą dworską, od 1867 r. przejęła ją administracja rządowa, zamieniona na cerkiew prawosławną (1875) od 1918 r. pełni funkcję kościoła w parafii rzymsko-katolickiej p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej. Przed 1939 r. rozpoczęto przebudowę kościoła (zmieniono m.in. jego oś o 90 , dobudowano nowe prezbiterium), którą ukończono w latach 1953-67. Jest budowlą murowaną, otynkowaną, nieorientowaną (prezbiterium ku zach.), na planie krzyża z przybudówkami na osi poprzecznej (prezbiterium, dwie zakrystie, chór muzyczny, dwa przedsionki). Pod starym prezbiterium znajduje się krypta grobowa. Nawa otwiera się do ramion czterema arkadami; nakryta jest spłaszczona kopułą; w pozostałych pomieszczeniach są sufity. Elewacje zewnętrzne są ujednolicone, o charakterze klasycystycznym. Przed fasadą znajduje się portyk w wielkim porządku z silnie wysuniętym drewnianym szczytem, wspartym na dwu toskańskich kolumnach. Nawa pokryta jest dachem ośmiopołaciowym z nową wieżyczką, pozostałe części dachu są dwuspadowe i jednopołaciowe; kryte blachą. Wyposażenie wnętrza z kilkoma wyjątkami (m.in. chrzcielnica z 1807 r., rzeźba św. Jana Nepomucena z pocz. XIX w.) pochodzi z czasu ostatniej rozbudowy.
- Murowana DZWONNICA, pochodząca z czasu budowy kościoła, znajduje się w pd.-wsch. narożu cmentarza. Jest budowlą na rzucie trójkąta o ściętych narożach. W drugiej kondygnacji z trzech stron widnieją arkadowe przeźrocza dzwonowe; nakryta jest daszkiem trójpołaciowym, blaszanym. Analogiczna do dzwonnicy kostnica znajdowała się w pd.-zach. narożniku cmentarza; została rozebrana w latach 1955-56.
= Pozostałości ZESPOŁU DWORSKIEGO.
- DWÓR zbudowano na przełomie XVIII i XIX w., w ciągu XIX i XX w. często go przebudowywano, został spalony w 1944 r. Znajdował się w obszernym parku, zwrócony był ku pn.; obecnie zachował się tylko prostokątny zarys fundamentów. Murowana oficyna znajduje się na pd.-wsch. od dworu, jest budowlą prostokątną, parterową, nakrytą dachem czterospadowym, krytym eternitem. Pochodzi z XIX w., wielokrotnie przebudowywana, została gruntownie odrestaurowana w 1957 r. Na pn.-zach. od dworu zostały wzniesione murowane spichlerz i chlewnia. Spichlerz pochodzi z ok. poł. XIX w. i jest budowlą klasycystyczną, o elementach neogotyckich, prostokątną półtorakondygnacjową, zwróconą frontem na wsch., nakrytą dachem dwuspadowym z naczółkami. Dawna chlewnia pochodzi z ok. poł. XIX w., po 1945 r. została przerobiona na budynek mieszkalny. Jest prostokątna, parterowa. Nakryta dachem dwuspadowym z naczółkami. Całe założenie dworskie otoczone jest pozostałościami parku z XVIII w., ze szpalerami grabowymi, okazami starych drzew i kasztanową aleją dojazdową z XIX w.
- W parku, nieopodal bramy wjazdowej od wsch. znajduje się KAPLICZKA z ok. poł. XIX w. Jest budowlą klasycystyczną z elementami neogotyckimi. W części środkowej widnieje wydłużona wnęka (w niej stoi kamienna figura Najświętszej Panny Marii Niepokalanego Poczęcia) ujęta po bokach skośnymi pilasterkami, nakryta drewnianą pozorną kolebką. Po przeciwnej stronie szosy, w pewnym oddaleniu od reszty zespołu znajdują się czworaki i karczma. Drewniane dwa czworaki o konstrukcji sumikowo-łątkowej pochodzą z ok. poł. XIX w. Są budowlami prostokątnymi, parterowymi, nakrytymi czterospadowymi dachami. Murowana dawna karczma z 1. poł. XIX w. została przerobiona na stajnię (m.in. widoczne są zamurowane trzy arkady pośrodku fasady). Jest budowlą prostokątną, parterową, z nowszymi bramami w dłuższych bokach, nakrytą dachem dwuspadowym.

GRABÓWKA
Drewniany WIATRAK (koźlak) pochodzi z XIX w. Jest oszalowany, z zachowanym pierwotnym drewnianym mechanizmem, nakryty dachem naczółkowym, gontowym.

DOŁHOBRODY
Wieś należała do klucza sławatyckiego dóbr bialskich rodu Radziwiłłów.
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Stanisława bp. Został wzniesiony w 1929 r. na miejscu drewnianej cerkwi z XVIII w. W ołtarzu głównym znajdują się dwie późnobarokowe rzeźby aniołów, pochodzące z tejże cerkwi. Na wyposażenie kościoła składa się również: monstrancja z poł. XIX w., ornat z 2. ćw. XVIII w. (część środkowa) i z 1700 r. (boki) z Lyonu.
- Drewniana o konstrukcji zrębowej STARA PLEBANIA została wzniesiona przed 1847 r. przez proboszcza grecko-katolickiego ks. Daniela Halickiego. Jest parterowa, prostokątna, z sienią i werandą od frontu, zwrócona na pd., nakryta dachem czterospadowym.
- Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XIX w. Jest oszalowany, z zachowanym pierwotnym drewnianym mechanizmem, z dachem naczółkowym gontowym.
- Murowana KAPLICZKA została zbudowana na miejscu wcześniejszej w 1948 r., przy drodze z Włodawy do Sławatycz. W środku znajduje się ludowa rzeźba św. Jana Kantego.

HANNA
Osada ta od XVII w. należała do rodu Radziwiłłów, od XVIII w. wchodzi w skład "państwa sławatyckiego". Położona jest na terasie lewego brzegu Bugu, otoczoną od wsch. i pn.-wsch. podmokłymi łąkami i rozlewiskami łączącymi się z rzeczką Zielawą.
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej, na nowej ceglanej podmurówce DAWNA CERKIEW PARAFIALNA grecko-katolicka p.w. Apostołów śś. Piotra i Pawła i św. Dymitra Męczennika została wzniesiona na miejscu wcześniejszej w latach 1739-42 z fundacji Radziwiłłów. W 19245 r. została zamieniona na kościół rzymsko-katolicki. Była kilkakrotnie restaurowana, m.in. po 1810 r., w końcu XIX w., w latach 1954-59 i w 1967 r. Składa się z trzech części: prezbiterium (zwróconego ku pn.-wsch.), prostokątnej nawy i kwadratowego babińca. Do prezbiterium przylegają zakrystia i skarbiec, do nawy od pn.-wsch. kaplica p.w. Chrystusa Ukrzyżowanego, do babińca przedsionek. Cerkiew przekryta jest stropami. U szczytu łuku tęczowego znajduje się krucyfiks z ok. poł. XVIII w.; w pd.-zach. części babińca wyodrębniony jest chór muzyczny. Budowla nakryta jest dachami dwuspadowymi o kalenicy najwyższej nad nawą, zwieńczonymi trzema ośmiobocznymi cebulastymi wieżyczkami przekształconymi po 1847 r. Wewnątrz kościoła znajduje się polichromia malowana na płótnie naklejonym na deski z ok. 2. poł. XVIII w., kilkakrotnie odnawiana i przemalowywana. Przedstawia sceny religijne w oprawie iluzjonistycznej architektury.

- Wszystkie ołtarze (z wyjątkiem prawego w nawie i kaplicy) pochodzą z lat 1740-50 i są przykładem prowincjonalnej regencji. Pozostałe wyposażenie jest głównie XVIII w., m.in. prospekt organowy z ok. 1700 został przywieziony (1967) z kościoła z Huszczy. Cmentarz cerkiewny jest w kształcie wydłużonego owalu, otoczony parkanem. Na osi cerkwi od frontu znajduje się dzwonnica, od tyłu plebania.
- Drewniana, o konstrukcji słupowo ramowej DZWONNICA została wzniesiona razem z cerkwią. Jest budowlą prostokątną, trójkondygnacjową, częściowo oszalowaną. W przyziemiu od frontu i tyłu znajdują się podcienia na słupach podtrzymujących wysunięty okap gontowego zadaszenia, przykrywającego całą drugą kondygnację. W trzeciej kondygnacji umieszczono piętrowo prostokątne przeźrocza dzwonowe. Dzwonnica nakryta jest daszkiem namiotowym z cebulastą kopułką z krzyżem. Wewnątrz znajdują się fragmenty snycerki z XVIII w. oraz fragmenty kilkunastu lichtarzy drewnianych i cynowych.
- Drewniana o konstrukcji zrębowej PLEBANIA została wzniesiona w 1844 r. Jest budowlą parterową, nowo oszalowaną, nakrytą dachem dwuspadowym.
- Murowana KAPLICZKA została wzniesiona w 1791 r. pośrodku rynku, na pamiątkę misji bazyliańskiej. Jest budowlą kwadratową o zaokrąglonych narożach, otwartą z czterech stron arkadami filarowymi, nakrytą daszkiem namiotowym łamanym, zwieńczonym cylindrycznym postumentem z rzeźbą Najświętszej Panny Marii Niepokalanego Poczęcia dłuta Tadeusza Szkodzińskiego, rzeźbiarza ludowego z Lisznej. Wewnątrz kapliczki znajduje się krucyfiks z 1791 r.
- Drewniana, o konstrukcji słupowej, na nowej podmurówce KAPLICZKA z XIX w. znajduje się przy drodze z Włodawy do Sławatycz. Jest budowlą z trzech stron oszalowaną, otwartą od frontu, nakrytą daszkiem namiotowym ze sterczyną. Wewnątrz znajduje się rzeźba św. Józefa z Dzieciątkiem z końca XVIII w., silnie uszkodzona i przemalowana.

HAŃSK
Murowana DAWNA CERKIEW PARAFIALNA prawosławna została wzniesiona na miejscu wcześniejszej w 1882 r. pod nadzorem arch. Tomasza Orłowskiego. Ok. 1921 r. zamieniono ją na kościół rzymsko-katolicki p.w. św. Rajmunda. W kościele znajdują się m.in.: ołtarz główny i dwa boczne z ok. 1716 r. autorstwa Szymona Słowikowskiego, przeniesione (1816) z rozebranego kościoła w Krasnymstawie, krucyfiks z 3. tercji XVIII w. z warsztatu Macieja Polejowskiego, chrzcielnica z końca XVIII w., XVIII-to wieczne ornaty.
- FIGURA Najświętszej Panny Marii Niepokalanego Poczęcia została ustawiona w 1945 r. na osi fasady kościoła, dawniej znajdowała się poza ogrodzeniem cmentarza cerkiewnego. Pochodzi prawdopodobnie z 1. poł. XVIII w.
- Murowana KAPLICZKA została zbudowana w XVIII-XIX w. Jest budowlą czterościenną, o trzech kondygnacjach (w górnej z czterech stron wnęki zamknięte koszowo) nakrytą daszkiem czterospadowym zwieńczonym krzyżem.

HOLA
- Drewniana o konstrukcji zrębowej DAWNA CERKIEW PARAFIALNA grecko-katolicka p.w. św. Praksedy Męczenniczki została zbudowana na miejscu wcześniejszej w latach 1846-47 wg proj. arch. powiatowego, z pozostawieniem babińca z 1803 r. W 1875 r. została zamieniona na prawosławną, a w 1878 r. przebudowana z dostawieniem nowego babińca. W 1941 r. w wyniku pożaru strop, szczyt i dach zostały zniszczone, odbudowane w zmienionej formie w latach 1943-44. Jest budowlą prostokątną, z wnętrzem salowym, krytym nowym stropem. Całość nakryta jest nowymi dachami pobitymi gontem.W cerkwi znajdują się m.in. ikonostas z 2. poł. XIX w. ze współczesnymi jemu obrazami, feretron z 1762 r., monstrancja z 1. poł. XVIII w. Cmentarz cerkiewny otoczony jest częściowo starym murem z kamienia polnego, w jego pd.-zach. narożu znajduje się drewniana, o konstrukcji zrębowej

- DZWONNICA pochodzi z ok. 1900 r., jest kwadratowa, dwukondygnacjowa.
- Dawny CMENTARZ gr.-kat. w 4. ćw. XIX w. został zamieniony na prawosławny, otoczony jest rowem i wałem z kamienia polnego, o narysie kwadratu. Na cmentarzu znajdują się liczne groby z ludowymi drewnianymi krzyżami, prawdopodobnie z XIX w. oraz drewniana, o konstrukcji zrębowej KAPLICA z XVIII/XIX w. Kilkakrotnie była restaurowana. Jest budowlą prostokątną, z podcieniem od frontu, na czterech słupach podtrzymujących trójkątny szczyt, nakrytą dachem dwuspadowym. Wewnątrz znajduje się ikona św. Praksedy Męczenniczki malowana na desce, prawdopodobnie z XVII w. w bardzo złym stanie zachowania.

HOLESZÓW
Drewniany WIATRAK (koźlak) został zbudowany XIX/XX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty dachem naczółkowym, drewnianym, gontowym.

HORODYSZCZE
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej, na nowej podmurówce DAWNA CERKIEW PARAFIALNA gr.-kat. p.w. Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii, została wzniesiona w 1760 r. z fundacji Potockich. Po 1811 r. gruntownie ją odnowiono w 1875 r. zamieniono na prawosławną, następnie w 1919 r. na kościół rzym.-kat. p.w. Serca Jezusowego. W 1935 r. kolejna restauracja zatarła jej cechy stylowe; wzniesiono również dzwonnicę. W 1954 r. podczas odnowy pomalowano ją olejno. Jest budowlą zwróconą prezbiterium na pd., trójdzielną (prezbiterium, nawa, babiniec) z przybudówkami (zakrystia,skarbiec). Do nawy od zach. przylega nowa weranda pełniąca rolę letniej kaplicy. Cerkiew nakryta jest dachami o wspólnej kalenicy, przerabianymi, obniżanymi: babiniec i nawa dwuspadowymi z wieżyczką na sygnaturkę, prezbiterium trójpołaciowym, zakrystia i skarbiec pulpitowymi. Na wyposażenie kościoła składa się m.in.: nowa replika zaginionego podczas I wojny światowej cudownego obrazu Matki Boskiej Horodyskiej, krucyfiks z 3. ćw. XVIII w., prospekt organowy z 1. poł. XVIII w.
- Pozostałości FORTALICJI Zamek lub raczej dwór obronny został zbudowany przez ks. Wasyla Połubińskiego, spalony ok. 1550 r., odbudowany i znów zniszczony ok. poł. XVII, w czasie wojen kozackich lub szwedzkich. Położony był na pd. osady, na owalnym nasypie, otoczonym podmokłymi łąkami, zwanym „Górą Zamkową”. Od ok. 1801 r. na tym miejscu znajduje się dawny cmentarz grzebalny. Zachowały się tylko fundamenty zamkowe i nieliczne fragmenty murów kamienno-ceglanych, zapewne z XVI w.
- Murowany dawny PAŁAC został wzniesiony w latach 1818-28 dla Juliana Frankowskiego, prawdopodobnie wg proj. Antonia Corazziego. W latach 1939-45 nieznacznie przekształcono wnętrze, po 1945 zaadaptowano go na szkołę rolniczą. Obecnie jest zdewastowany, używany jako mieszkania prywatne i pomieszczenia gospodarcze. Jest budowlą piętrową, prostokątną, z wgłębnym portykiem od frontu, półkolistym ryzalitem od tyłu i trzema bocznymi ryzalitami, zwróconą na pn.-wsch. Portyk frontowy o czterech kolumnach jońskich w wielkim porządku podtrzymuje belkowanie i eklektyczny fronton (przerobiony po 1915 r., uszkodzony po 1945 r.) z herbem Korczek Horodyskich. Ściana w głębi portyku rozczłonkowana jest pilastrami. Na piętrze znajduje się balkon z żelazną balustradą. Ryzalit ogrodowy podzielony jest jońskimi półkolumnami w wielkim porządku; na jego piętrze widnieje porte-fenetre. Wnętrza nakryte są sufitami z gzymsami, fasetami, rozetami pośrodku; w salonie na parterze sufit podparty jest czterema filarami (prawdopodobnie późniejszymi). Na fasetach stropów salonów widnieją resztki polichromii o motywach geometrycznych. Pałac nakryty jest dachem czterospadowym, z półkopułą nad ryzalitem ogrodowym, krytym blachą (1953) silnie uszkodzonym.
- PARK jest pozostałością geometrycznego założenia z XVIII w. o symetrycznym układzie kwater i częściowo zachowanym starodrzewiu. Ograniczony jest kanałem wodnym, obecnie osuszonym, w pd.-wsch. części parku położone są stawy. Za pałacem znajduje się aleja lipowa, zaś na pd.-zach. od niego prostokątny płaski nasyp ziemny, zapewne kryjący fundamenty poprzedniego dworu lub oficyny. Na wsch. od parku znajdują się murowane, dawne zabudowania folwarczne, współczesne pałacowi, obecnie w daleko posuniętej ruinie, częściowo rozebrane. Zachowały się resztki czworaka i kuźni podcieniowej. Drewniana, o konstrukcji słupowej KAPLICZKA pochodzi z 2. poł. XIX w. Jest prostokątna, oszalowana, z daszkiem trójspadowym. Wewnątrz znajduje się ołtarz drewniany o cechach klasycystycznych.

HOROSTYTA
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej dawna CERKIEW PARAFIALNA gr.-kat. p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego została zbudowana na miejscu wcześniejszej ok. 1702 r. Była restaurowana przed 1793 r., następnie wielokrotnie odnawiana m.in. w 1861 i 1880 r. z zatarciem pierwotnych cech stylowych. W 1875 r. została zamieniona na cerkiew prawosławną. Posiada nawę na rzucie prostokąta, węższe prezbiterium z przybudówkami, babiniec i chór muzyczny od zach. Korpus nakryty jest dachem pięciopołaciowym wspólnym dla nawy i prezbiterium, o połaciach bocznych przedłużonych na zakrystię i skarbiec, z szerokim okapem i sygnaturką pośrodku kalenicy. Nad babińcem jest dach dwuspadowy. W cerkwi znajdują się m.in.: ikonostas późnoklasycystyczny z 1880 r. ze współczesnymi mu ikonami, dwa ołtarze boczne z 1.poł. XVII w., feretron z ok. poł. XVIII w.
- Drewniana, o konstrukcji zrębowo-słupowej DZWONNICA została zbudowana w 1861 r. Jest kwadratowa dwukondygnacjowa (dolna szersza, górna z prostokątnymi przeźroczami) oszalowana, nakryta dachem namiotowym, gontowym z krzyżem żeliwnym na księżycu.

HOROSTYTA - KOLONIA
Drewniany WIATRAK ( koźlak) pochodzi z XIX/XX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty gontowym dachem naczółkowym.

KOSYŃ
Murowana dawna CERKIEW PARAFIALNA prawosławna została zbudowana na miejscu wcześniejszej gr.-kat. w latach 1889-90 wg proj. arch. Syczugowa. W 1946 r. została zamieniona na kościół rzym.-kat. p.w. św. Stanisława Kostki. W kościele znajdują się m.in.: ornat z 1. poł. XVIII w., kapa z XIX/XX w. z kapturem z pasa polskiego z 4 ćw. XVIII w.

KURZAWKA
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianych, nakryty gontowym dachem naczółkowym.

LACK
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej dawna CERKIEW FILIALNA gr.-kat. p.w. bł. Jozafata bp została wzniesiona w 1795 r. (prawdopodobnie fundacja Radziwiłłów), restaurowana w 1842 r. Od 1919 r. jest kaplicą publiczną rzym.-kat. p.w. Matki Boskiej Bolesnej. W 1951 r. została gruntownie przebudowana. Posiada kwadratową nawę, węższe i niższe prostokątne prezbiterium od wsch. z zakrystią od pd., babiniec analogiczny od zach., połączony w 1951 r. z nawą w jedno wnętrze. Nawa i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi z sygnaturką nad fasadą. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII i XIX w.

LUBIEŃ
- Murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Mikołaja bp został wzniesiony w 1938 r. na miejscu rozebranej cerkwi, której wyposażenie częściowo się zachowało. Składa się na nie m.in.: ołtarz główny (po 1780 r.) uzupełniony ok. 1919 r. częściami ikonostasu z 1851 r., dwa rokokowe krucyfiksy, żyrandol kryształowy z XVIII/XIX w. z Dolnego Śląska, gładki kielich z XVII/XVIII w., ornat z ok. poł. XVIII w.
- Drewniany WIATRAK (koźlak) został zbudowany w XIX w. Jest oszalowany, z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty dachem gontowym, naczółkowym.

ŁUKÓWEK
Drewniany WIATRAK (koźlak) pochodzi z XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty dachem gontowym naczółkowym, nieczynny, pozbawiony śmigła.

MOTWICA
Murowana, dawna CERKIEW PARAFIALNA gr.-kat. p.w. Narodzenia Najświętsza Panny Marii została wzniesiona na miejscu wcześniejszej w latach 1796-8 prawdopodobnie wg proj. arch. Jakuba Kubickiego. W 1919 r. została zamieniona na kościół rzym.-kat. Była odnawiana w 1843 r., 1888 r., odbudowana po pożarze w 1903 r., restaurowana w 1935 r. i 1952 r. Zwrócona jest prezbiterium na pd., posiada prostokątną nawę, półkoliście zamknięte prezbiterium otoczone trzema aneksami (przedsionek z klatką schodową, zakrystia i skarbiec z lożami na piętrze). W część pn. wbudowano kruchtę, składzik, na piętrze: chór muzyczny i dwie empory. Wewnątrz ściany podzielone są na dwie kondygnacje belkowaniem na pilastrach i kolumnach toskańskich. Fasada jest trójdzielna, o części środkowej w formie łuku triumfalnego, flankowanego przez niższe ryzalit boczne i zwieńczonego trójkątnym szczytem. Na osi znajduje się wnęka arkadowa ujęta półkolumnami i pilastrami toskańskimi, dźwigającymi odcinki belkowania przechodzącego nad ryzality boczne. Nawa i szczyt fasady nakryte są dachami dwuspadowymi z cebulastymi kopułkami nad szczytem i prezbiterium, ryzality dwuspadowymi. Na sklepieniu absydy widnieje polichromia o cechach klasycystycznych, gruntownie przemalowana w XX w. Wyposażenie kościoła pochodzi głównie z dawnej cerkwi z XVIII i XIX w. Na plebani znajduje się obraz Ukrzyżowania z 1830 r. wzorowany na kompozycjach Annibale Carracciego i Guida Reniego. Na osi cerkwi od pn. po przeciwległej stronie drogi widnieje płaski kolisty nasyp, prawdopodobnie ślad po fundamentach dawnej cerkwi z XVII w.
- Murowana DZWONNICA pochodzi z 2. poł. XVIII w. i usytuowana jest na pd. od nasypu. Jest przepruta trzema arkadami, rozczłonkowana lizenami, nakryta dachówkowym daszkiem, czterospadowym. W pobliżu znajduje się nagrobek Feliksa Moczulskiego (zm. 1850) dziedzica Motwicy, ostatnio odnowiony.
- Murowany, dawny DWÓR został wzniesiony XVIII/XIX w. Zdewastowany w 1945 r. w latach następnych stopniowo był rozbierany. Usytuowany jest na zach. krańcu wsi, zwrócony frontem na zach., parterowy, prostokątny, z dwoma krótszymi skrzydłami od tyłu i nie istniejącym dziś sześciokolumnowym portykiem od frontu; zachowanym tylko w partii fundamentów. Fasada rozczłonkowana jest ślepymi arkadami. Nakryty jest dachem dwuspadowym. Park wokół dworu w większości został wycięty, niegdyś z gazonem i podjazdem od frontu; na tyłach, na osi znajduje się prostokątna sadzawka.
- Murowany BUDYNEK GOSPODARCZY pochodzi z pocz. XX w. i pełnił funkcję obory lub stajni dworskiej. Jest budowlą prostokątną z bramą wjazdową od frontu, nakrytą dachem czterospadowym.
- Murowana KAPLICZKA pochodzi z 1835 r. lub 1885 r., z fundacji Wawrzyńca Popielewicza. Jest kwadratowa, przykryta stropem, z dachem czterospadowym. Nad wejściem znajduje się tablica fundacyjna z zatartą datą budowy.
- FIGURY PRZYDROŻNE wykonane z piaskowca: św. Jana Nepomucena z pocz. XIX w.; Matka Boska z Dzieciątkiem z końca XIX w.

OPOLE PODEDWÓRZE
Wieś położona jest na terenie nizinno bagiennym wśród rozlewisk rzeczki Zielawy. W pobliżu dawnego kościoła i dworu istniała cerkiew prawdopodobnie z XVI w., wielokrotnie niszczona i odbudowywana, ostatecznie rozebrana po 1890 r.
- Murowany, dawny KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Zwiastowania Najświętszej Panny Marii został wzniesiony na miejscu wcześniejszego w latach 1805-11 z fundacji Józefa Szlubowskiego i jego synów Ignacego i Jana prawdopodobnie wg proj. arch. Piotra Aignera. W 1887 r. został zamknięty, a w 1890 r. zamieniony na cerkiew, zaś w 1919 r. rekoncyliowany. Jest budowlą jednonawową, z prezbiterium zwróconym na pd. z przedsionkiem z tyłu i zakrystią i skarbcem (z lożami na piętrze) po bokach. Wnętrze nawy podzielone zostało wnękami arkadowymi, a prezbiterium wyodrębnione półkolistą kolumnadą jońską dźwigającą wydatne belkowanie łączące się z belkowaniem obiegającym nawę. Fasada poprzedzona jest płytkim, czterokolumnowym portykiem toskańskim, zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem. Ponad gzymsem wieńczącym znajduje się schodkowa attyka. Kościół nakryty jest dachem blaszanym, trójpołaciowym. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII i XIX w. Cmentarz kościelny otoczony jest nowszym ogrodzeniem przerwanym dzwonnicą-bramą na osi kościoła od pd. Znajduje się tu m.in. klasycystyczny nagrobek Józefa i Joanny Szlubowskich, wystawiony przez ich synów w 1807 r.
- Murowana DZWONNICA-BRAMA pochodzi z tego samego czasu co kościół. W dolnej kondygnacji znajduje się brama przelotowa, obecnie zamurowana od pd.; górna przepruta jest z czterech stron arkadowymi otworami. Od frontu na osi widnieje ryzalit zwieńczony przyczółkiem. Dzwonnica nakryta jest dachem namiotowym.
- Przed kościołem, przy skrzyżowaniu dróg znajduje się murowana KAPLICZKA z 1646 r. Jest czterościenna, dwukondygnacjowa, z górną przeprutą z czterech stron przeźroczami arkadowymi i nakryta dachem namiotowym. Wewnątrz znajduje się rzeźba ludowa Chrystysa Frasobliwego prawdopodobnie współczesna kapliczce, wielokrotnie przemalowywana.
- Na plebanii znajdują się resztki wyposażenia cerkwi z XVIII i XIX w.
- Murowany, neogotycki KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego został wzniesiony w latach 1811-14. W kościele znajdują się m.in.; obraz "Św. Antoniego z Dzieciątkiem" z XVII/XVIII w., monstrancja z poł. XVIII w., kielich z 1. tercji XVII w., ornaty z XVIII w.
- Pozostałości DAWNEGO DWORU znajdują się na pn.-zach. krańcu wsi na wzniesieniu, wydzielonym rowem od wsch., z pozostałych stron otoczony podmokłymi łąkami, zapewne niegdyś stawami. - Murowany DWÓR został zbudowany na miejscu wcześniejszego XVIII/XIX w., spalony w 1945 r., a potem rozebrany. Zachowały się fundamenty i nieliczne fragmenty kamieniarki.

ORCHÓWEK
Niegdyś w obrębie osady przy trójkątnym placu nad Bugiem istniała cerkiew prawosławna, rozebrana w 1887 r.
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY POAUGUSTIAŃSKI p.w. św. Jana Jałmużnika powstał na miejscu wcześniejszego w latach 1770-77 staraniem miejscowych przeorów prawdopodobnie wg proj. arch. Pawła Fontany, pod kierownictwem jego współpracownika Grzegorza Cybulskiego. Ostatecznie ukończony został w latach 1846-8, m.in. dobudowano górne drewniane partie wież, wymienione w 1938 r., znajduje się przy rynku, na skraju terasy nadbrzeżnej Bugu. Po kasacie zakonu w 1864 r. został zamieniony na cerkiew prawosławną w latach 1887-1914. Był kilkakrotnie restaurowany w latach 1921-24, 1931 r., 1938 r. i 1951 r. Ponownie stał się kościołem parafialnym w 1931 r., od 1947 r. jest pod zarządem kapucynów. W latach 1780-99 został również wzniesiony murowany, piętrowy klasztor, przylegający od wsch. do kościoła, zrujnowany wskutek osunięcia się skarpy nadbrzeżnej w 1891 r., a następnie rozebrany. Kościół jest budowlą zwróconą prezbiterium na pn., jednonawową, z przęsłem frontowym ujętym prostokątnymi wieżami wysuniętymi ryzalitowo. Pod prezbiterium i zakrystiami po jego bokach znajdują się trzy krypty. Wewnątrz ściany nawy i prezbiterium podzielone są zdwojonymi pilastrami dźwigającymi wydatne belkowania. Dwuwieżowa fasada jest dwukondygnacjowa, pięciodzielna, o elementach klasycystycznych i neogotyckich, rozczłonkowana pilastrami i służkami. Szczyt jest tyrójkątny, podzielony lizenami i płycinami, ujęty po bokach cebulastymi sterczynami. Górne partie wież mają czworoboczny kształt, hełmy kryte blachą. Nawa i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi z drewnianą sygnaturką z 1938 r. nad tęczą, absyda zaokrąglonym, zakrystie pulpitowymi z półszczytami. Wnętrze kościoła było pierwotnie ozdobione iluzjonistyczną polichromią z XIX w., zamalowaną prawdopodobnie po 1887 r. Wyposażenie pochodzi głównie z XVII, XVIII i XIX w. (np. ołtarz główny z 1742 r. z Piechowic, uzupełniony w latach 1848-9, w nim cudowny obraz Matki Boskiej Orchowskiej tzw. Pocieszenia z końca XVI w. lub 1. poł. XVII w.)

ROMANÓW
Wieś i pierwsza rezydencja zostały założone w 1540 r. przez Romana Sanguszkę. Jest to rodzinne miejsce pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego. - Dawny ZESPÓŁ PAŁACOWY złożony jest z pałacu zwróconego frontem na zach., otaczającego go parku z bramą wjazdową od zach. oraz kaplicy położonej na pn.-zach. od pałacu, poza obrębem parku.
- Murowany PAŁAC został wzniesiony w 1806 r. przez Błażeja Malskiego na znacznie starszych piwnicach (może z XVII w.), będących pozostałością dawnej rezydencji. W końcu XIX w. Kajetan Kraszewski (najmłodszy brat Józefa Ignacego) założył tu obserwatorium astronomiczne; zgromadził duży księgozbiór oraz kolekcję portretów osobistości historycznych z XVI -XVIII w. Pałac był wielokrotnie niszczony pożarami, po ostatnim (1943) został odbudowany w 1958 r. jako Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego wg proj. inż. Arch. Czesława Gawdzina. Jest budowlą parterową, z piętrową częścią środkową, nadbudowaną po pożarze w 1858 r. i z mieszkalnym poddaszem z 1962 r. Od frontu posiada portyk o czterech kolumnach jońskich dźwigających balkon z kamienna balustradą z 1858 r., a od tyłu taras. Obie elewacje (frontowa i tylna) rozczłonkowane są pilastrami toskańskimi i zwieńczone trójkątnymi szczytami. Pałac nakryty jest dachem czterospadowym z facjatkami. Ekspozycja muzealna wg proj. Antoniego Trepińskiego udostępniona jest od 1962 r. Park będący pozostałością osiowego założenia barokowego z XVII-XVIII w. o charakterze regularnego ogrodu włoskiego. Całość obwiedziona jest, obecnie osuszonym, kanałem wodnym. Znajduje się tu m.in. aleja świerkowa, szpalery grabowe, kwatery sadów; od frontu przekształcono podjazd z aleją dojazdową oraz bramą i mostem na osi.
- Murowana BRAMA WJAZDOWA z lat 1840-50 składa się z półkolistej bramy (od pd.) z okienkami w typie strzelnic i z arkadowym otworem wejściowym i czworobocznego słupa (od pn.) bramnego zwieńczonego krenelażem. Brama nakryta jest daszkiem wielopołaciowym, zwieńczonym iglicą. Most współczesny bramie był w przebudowie.
- Murowana KAPLICA p.w. św. Anny została wzniesiona jednocześnie z pałacem z fundacji Konstancji Nowomiejskiej, żony Błażeja Malskiego. Niegdyś była kaplicą pałacową, potem publiczną rzym.-kat., obecnie jest nieczynna. Jest budowlą na rzucie koła, z dwoma ryzalitami na osi: od frontu portyk, z tyłu absyda. Dwukolumnowy joński portyk podtrzymuje belkowanie i trójkątny fronton zwieńczony szczytem schodkowym z krzyżem. Nakryta jest spłaszczoną kopułą na niskim tamburze, pokrytą blachą i zwieńczoną krzyżem. W cokół kaplicy zostały wmurowane epitafia rodzinne.

ROZWADÓWKA
Drewniany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Mikołaja został wzniesiony na miejscu wcześniejszej cerkwi w 1911 r. Na wyposażenie składają się m.in. ołtarz główny - przerobiony z carskich wrót z 2. poł. XIX w., w nim w części bocznej - obraz św. Antoniego Padewskiego z Dzieciątkiem z XVII/XVIII w., przemalowany, monstrancja z ok. 1800 r., lichtarze cynowe z XVIII i XIX w.

RÓŻANKA
Murowany, neogotycki KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Augustyna został wzniesiony na miejscu wcześniejszej cerkwi w latach 1908-1913 (być może z wykorzystaniem murów cerkwi), rozpoczęty został wg proj. arch. Ksawerego de Makowo Makowskiego, zmodyfikowany i ukończony przez arch. Olearskiego z Radzymina (1911-13). W kościele znajdują się m.in. neogotycki ołtarz z rzeźbami śś. Piotra i Pawła z ok. poł. XVIII w., przywieziony z Wyszkowa k/Cieplic. W latach 1947-8, prospekt organowy z ok. poł. XVIII w., również przywieziony z Dolnego Śląska w latach 1947-8, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ok. poł. XVIII w.
- Dawny ZESPÓŁ PAŁACOWY został założony na pocz. XVIII w. przez Ludwika Pocieja, w 1798 r. przeszedł w ręce Zamoyskich i pozostał w ich posiadaniu do 1945 r. Ukształtowany malowniczo na wysokiej terasie stromego brzegu Bugu, na pd.-wsch. od wsi, składał się pierwotnie z pałacu zwróconego frontem na zach., otaczającego go parku z bramą, kordegardą i pawilonem od zach. oraz folwarkiem z czworobokiem zabudowań gospodarskich, położonego na pn.-zach.
- Murowany PAŁAC został wzniesiony prawdopodobnie wg proj. arch. Józafa Pioli, ukończony w 1716 r. Wg. legendy był darem cara Piotra Wielkiego za usługi oddane mu przez L. Pocieja. W 1836 r. został zniszczony przez pożar i następnie odbudowany wg proj. arch. Franciszka Marii Lanciego z udziałem arch. Henryka Marconiego i budowniczych Halaburda, Polikowskiego i Zabokrzyckiego. Ok. 1905 r. został przebudowany przez arch. S. Grochowicza. Po zniszczeniu w czasie I wojny światowej nie odbudowano go i stopniowo został rozebrany; niektóre fragmenty wystroju architektonicznego i rzeźbiarskiego przeniesiono do pałacu w Adampolu. Zachował się tylko zarys fundamentów oraz kamienna obudowa szkarpy od strony Bugu z dwupoziomowymi tarasami, wysuniętymi w formie półkolistych „bastionów”.
- Park jest pozostałością ogrodu francuskiego z pocz. XVIII w., przerobionego w 1. poł. XIX w na park angielski, być może wg proj. H. Marconiego przez szwajcarskiego ogrodnika Moeklina. Częściowo zachowało się starodrzewie. BRAMA do parku, klasycystyczna, z dwoma filarami pochodzi z XIX w. Przy bramie od pd. znajduje się KORDEGARDA - budowla prostokątna, parterowa, pochodząca z XIX w., z wgłębnym gankiem w narożniku pn.-zach. nakryta jest czterospadowym dachem łamanym. W parku, na pd.-wsch. od bramy i kordegardy znajduje się pawilon w formie wieży z poł. XIX w., kwadratowy, trójkondygnacjowy z pozornymi ryzalitami od pd. i pn., ze śladami rozebranej przybudówki od pd. i takąż przybudówką od pn. Nakryty jest dachem krzyżowym. Wnętrze jest zdewastowane i niedostępne.
- ZABUDOWANIA FOLWARCZNE zostały wzniesione prawdopodobnie w XIX w., odnowione i przebudowane ok. 1905 r. przez arch. Stanisława Grochowicza. Zgrupowane są wokół prostokątnego dziedzińca prostopadłego do przecinającej go drogi, łączącej wieś z zespołem pałacowym i szosą. Wzdłuż pn. boku dziedzińca znajduje się oficyna mieszkalna - prostokątna dwukondygnacjowa z dwoma ryzalitami z przejazdem w ryzalicie wschodnim. Nakryta jest dachem dwuspadowym z naczółkami. Wzdłuż pd. boku dziedzińca istniała kiedyś analogiczna oficyna, obecnie rozebrana. Przy wsch. boku dziedzińca znajduje się dawna rządcówka z 1. poł. XIX w. - prostokątna, parterowa, nakryta dachem czterospadowym.

RUSIŁY
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty dachem gontowym, naczółkowym, pozbawiony śmigła.

SŁAWATYCZE
Wieś położona jest na wysokiej terasie lewego brzegu Bugu.
- Murowany, neorenesansowy KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Matki Boskiej Różańcowej został zbudowany na miejscu wcześniejszego w latach 1913-19. Zachowało się częściowo wyposażenie dawnego kościoła. Składa się na nie m.in.: obraz „Matki Boskiej z Dzieciątkiem” w typie Śnieżnej z XVII w., nieco przemalowany w sukience w typie barokowym, wokół niego srebrne wota z XVIII w., obraz "Cudu św. Walentego z martwym dzieckiem" z 3. lub 4. ćw. XVIII w. ze szkoły Szymona Czechowicza, tabernakulum z 3. ćw. XVIII w., obraz św. Jana Chrzciciela z XVII/XVIII w., krucyfiks po 1631 r. z ołtarza głównego dawnego kościoła, monstrancja z 4. ćw. XVIII w.
- Murowana, bizantyńsko-eklektyczna CERKIEW FILIALNA prawosławna p.w. Wniebowstąpienia została wzniesiona na przełomie XIX i XX w. na miejscu wcześniejszej, kosztem rządu carskiego. W cerkwi znajdują się m.in.: ikonostas z czasu budowy świątyni, feretrony z XVIII w., ikony z XVIII/XIX w. Większość starych ikon została wywieziona po 1945 r.
- Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XX w. (ok. 1920?). Jest oszalowany z zachowanym mechanizmem drewnianym, uszkodzonymi śmigłami, nakryty dachem naczółkowym, gontowym.

SŁAWATYCZE - LISZNA
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony XIX/XX w. przestawiony w 1931 r. Jest oszalowany, z zachowanym tradycyjnym mechanizmem drewnianym, z uszkodzonymi śmigłami, nakryty dachem gontowym naczółkowym.

SOBIBÓR - STACJA
Drewniana KAPLICA publiczna rzym.-kat. p.w. Wniebowzięcia Matki Boskiej została wzniesiona na miejscu wcześniejszej cerkwi, w odległości kilku km od centrum wsi, po 1945 r. W kaplicy znajdują się m.in. rokokowo-ludowy ołtarz główny, częściowo zdekompletowany, drewniany paschał, drewniane lichtarze.

STULNO
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony XIX/XX w. Jest oszalowany, silnie zniszczony, z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, nakryty dachem blaszanym, naczółkowym.

UHRUSK
Wieś położona jest nad Bugiem, przy starym trakcie do Chełma, w miejscu dawnej przeprawy.
- Murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Jana Chrzciciela został zbudowany na miejscu wcześniejszego w 1678 r., otynkowany dopiero w 1725 r. Kaplica pn. została wzniesiona w 1728 r. jako mauzoleum rodzinne z fundacji Barbary z Podoskich Dłużewskiej. Po pożarze (1804) i obrabowaniu (1812) kościół został gruntownie odrestaurowany w 1837 r. z podwyższeniem murów i zatarciem cech stylowych. W 1949 r. został kolejny raz odnowiony, a w 1954 r. powiększony poprzez dobudowanie symetrycznie od pd. drugiej zakrystii i kaplicy oraz kruchty od zachodu. Kościół usytuowany jest w centrum wsi; jest budowlą jednonawową, od 1954 r. na planie krzyża. Pod prezbiterium i kaplicą pn. znajdują się krypty. Nad łukiem tęczowym widnieje krucyfiks rokokowy z 2. poł. XVIII w. z warsztatu lwowskiego prawdopodobnie Macieja Polejowskiego. Drewniany chór muzyczny pochodzi z 1837 r. , parapet z 1957 r. Zewnętrzne elewacje podzielone są szerokimi pseudo pilastrami. Fasada jest trójosiowa, prawie w całości zasłonięta nową kruchtą, zwieńczona trójkątnym frontonem podtrzymującym mur attykowy, ze szczytem schodkowym. Kościół nakryty jest dachami dwu- i trzyspadowymi. Na wyposażenie składają się m.in.: ołtarz główny eklektyczny z rzeźbami z XVIII w. i z krucyfiksem z 3. tercji XVIII w. z warsztatu Macieja Polejowskiego, obraz św. Antoniego Padewskiego z Dzieciątkiem z 2. poł. XVII w. w srebrnej sukience z XVII/XVIII w., prospekt organowy, eklektyczny z poł. XIX w., ława kolatorska z 3. ćw. XVIII w., monstrancja po 1734 r., pacyfikał z tego czasu.
- W pn.-zach. narożniku cmentarza kościelnego usytuowana jest murowana DZWONNICA o charakterze późnoklasycystycznym. Jest budowla kwadratową, dwukondygnacjową, z czterech stron otwartą przeźroczami dzwonowymi, nakrytą daszkiem namiotowym.
- Murowana CERKIEW PARAFIALNA prawosławna p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii usytuowana jest na terenie dawnego grodu, na niewielkim płaskim wzniesieniu. Została zbudowana w 1849 r., uszkodzona w czasie działań wojennych w 1915 r. i w 1944 r., była gruntownie odrestaurowana w latach 1920-27. Jest budowlą klasycystyczno-bizantyńską, o elementach neoromańskich i neogotyckich, jednonawową, z przylegającą do nawy od zach. kwadratową wieżą z babińcem w przyziemiu. Zewnętrzne ściany nawy i wieży posiadają podziały ramowe, część górnych płycin zakończona jest arkadami. Nawa i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi, zakrystia trzyspadowym, wieża wielopołaciowym z czworoboczną latarnią z hełmem ostrosłupowym Do wyposażenia cerkwi należą m.in.: ikonostas z ok. 1875 r. uzupełniony w 1960 r. obrazami z rozebranej cerkwi w Zbereżu, zwieńczenie ikonostasu pochodzące z 1. poł. XVIII w., pacyfikał mosiężny.
- Na niewielkim wzniesieniu nad Bugiem znajdowało się GRODZISKO założone być może już w XII w. przez książąt halicko-włodzimierskich. Obecnie zachował się zbliżony do owalu nasyp kryjący być może resztki fundamentów i płaskie wzniesienie na zach. od niego, na terenie obecnej cerkwi prawosławnej.
- Drewniana, o konstrukcji słupowej KAPLICZKA została wzniesiona w 1. poł. XIX w. Jest kwadratowa, z trzech stron oszalowana, od frontu otwarta, nakryta daszkiem namiotowym ze szczycikiem. Wewnątrz znajduje się kamienna ludowa rzeźba św. Jana Nepomucena.

WERESZCZYN
Drewniany, o konstrukcji zrębowej, na podmurówce ceglanej KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Stanisława bp. i św. Trójcy został zbudowany na miejscu wcześniejszego w 1783 r. staraniem braci Wereszczyńskick: Józefa i Seweryna. W 1929 r. został powiększony, kilkakrotnie był restaurowany, ostatnio w 1945 r. i 1959 r. Nawa kościoła na rzucie prostokąta, pierwotnie na rzucie kwadratu w 1929 r. została przedłużona o zach. przęsło wieżowe, z przedsionkiem w przyziemiu i chórem muzycznym na piętrze. Do prezbiterium przylegają po bokach zakrystia i skarbiec, pod znajduje się krypta grobowa. Nawa nakryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium pięciopołaciowym, skarbiec i zakrystia czteropołaciowymi. W kościele znajdują się m.in.: neogotycki ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII w., gruntownie przemalowanym, w sukience srebrnej z końca XVIII w., obraz "Chrystus Ukrzyżowany" z 2. poł. XVII w. wg sztychu P.P. Rubensa, malowany na blasze miedzianej, "Wskrzeszenie Piotrowina" wg Szymona Czechowicza z 2. poł. XVIII w., portret trumienny Elżbiety Wereszczyńskiej (zm. 1660), krucyfiks z XVII w.
- Na cmentarzu parafialnym znajduje się neogotycka murowana KAPLICA GROBOWA Rulikowskich z 4. ćw. XIX w. Jest budowla kwadratową, z trójbocznym zamknięciem z elewacją frontową zwieńczoną ogzymsowanym szczycikiem, nakrytą dachem pięciopołaciowym. Obok znajduje się nagrobek Janiny z Korynckich Justyńskiej (zm. 1857).
W drewnianej, nowszej KAPLICZCE znajduje się rzeźba św. Jana Nepomucena z XVIII w.

WISZNICE
Wieś jest usytuowana na płaskim wzniesieniu na prawym brzegu rzeczki Zielawy, przy skrzyżowaniu dróg z Białej Podlaskiej do Włodawy, oraz z Brześcia Litewskiego przez Kodeń i Parczew do Lublina.
- Murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Przemienienia Pańskiego i św. Antoniego Padewskiego został zbudowany na miejscu wcześniejszego w latach 1937-39 i 1945-50 wg proj. Bohdana Pniewskiego. Usytuowany jest w pd.-wsch. pierzei rynku. Polichromie wewnątrz kościoła wykonał w latach 1945-50 malarz Zbigniew Łoskot, a wyposażenie rzeźbiarskie Wanda Pawłowska (ołtarze i ambona) i Walichnowski (konfesjonały i tron), część dawnego wyposażeniu przeniesiono w 1961 r. do Woli Wereszczyńskiej.
- Murowana PLEBANIA została wzniesiona ok. 1873 r.; była kilkakrotnie przerabiana. Jest parterowa z nowszym drewnianym pięterkiem, prostokątna, z dwukolumnowym wgłębnym portykiem toskańskim od frontu i nowszą dwukondygnacjową werandą od tyłu, nakryta dachem dwuspadowym.
- Murowana, neoklasycystyczna dawna CERKIEW PARAFIALNA prawosławna p.w. św. Jerzego i Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii powstała na miejscu wcześniejszej w latach 1870-72 (od 1875 prawosławna). Jest budowlą usytuowaną w narożniku pd.-zach. pierzei rynku, w najwyższym punkcie miasteczka. Posiada plan krzyża łacińskiego i wyposażenie eklektyczne z 1875 r.
- Murowany dawny DWÓR został wzniesiony na miejscu dworu Sapiehów, na pd. zach od rynku, na lewym brzegu Zielawy. W XIX w. był kilkakrotnie przebudowywany, część środkowa jest prawdopodobnie starsza z 1. poł. XIX w. Jest parterowy, prostokątny z dwoma ryzalitami skrajnymi od frontu i tyłu i jednym ryzalitem środkowym od frontu, zwrócony na płn. Wsch. nakryty dachem dwuspadowym. Na starym cmentarzu grzebalnym znajdują się nagrobki rodziny Malskich i Kraszewskich z XIX w.

WŁODAWA
Miasto powiatowe było wzmiankowane już ok. poł. XIII w. W XVII w., za czasów Leszczyńskich Włodawa była ważnym ośrodkiem innowierczym. W 1814 r. została włączona do Ordynacji Zamoyskiej i częściowo w ich rękach pozostała do 1945 r.
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY I DAWNY KLASZTOR PAULINÓW W 1698 r. Ludwik Konstanty Pociej wraz z żoną Anielą z Zahorowskich ufundował rezydencję paulinów uposażoną w 1703 r. i 1722 r. zatwierdzoną w 1717 r. Budowa klasztoru trwała od 1711 do 1717, a uroczyste wprowadzenie paulinów nastąpiło w 1718 r. Obszerny zespół budowli składa się z kościoła (nieco późniejszego) zwróconego prezbiterium na pn., przylegającego do niego od pn.-wsch. czworoboku klasztoru, oraz budynku folwarcznego (dawnej kuchni) na pn.-wsch. od klasztoru. Wokół znajduje się teren dawnego cmentarza kościelnego i ogrodu klasztornego, częściowo obwiedziony murem.
- Murowany KOŚCIÓŁ p.w. św. Ludwika został wzniesiony w latach 1739-80 częściowo z fundacji Pociejów: Ludwika i Antoniego, częściowo z dotacji Flemmingów i Czartoryskich, wg proj. arch. Pawła Fontany. Ponadto przy budowie byli czynni m.in.: Pallier, Grzegorz Cybulski, Antoni Dowgiełło, Franciszek Cybulski. Kościół był kilkakrotnie restaurowany: 1850 r., 1871-3 r., 1903-4 r., częściowo po I i II wojnie światowej. Zmieniono m.in. pokrycie dachu nawy, hełmów wież (1915), odbudowano po zniszczeniu wieżę wsch. (1950-52). Kościół reprezentuje typ św. centralno-podłużnej; składa się z korpusu na rzucie wydłużonego ośmioboku z dwoma kwadratowymi wieżami w narożnikach fasady oraz z przylegającej do niego od pn. prostokątnej części prezbiterialnej. Nawa otoczona jest obejściem- kaplicami komunikującymi się ze sobą. Do prezbiterium przylegają zakrystia i skarbiec z lożami na piętrze (otwartymi przeźroczami do prezbiterium i kaplic). Pod kościołem znajdują się krypty, z nich trzy są dostępne, reszta jest zamurowana. Nawa otwiera się do obejścia trzema parami arkad filarowych, z których środkowe są szersze i wyższe. Ściany nawy podzielone są pilastrami w wielkim porządku, o zdwojonych kapitelach kompozytowych, które podtrzymują szerokie, przełamujące się belkowanie. Sklepienia w nawie są kolebkowe z lunetami (w lunetach na przekątnych znajdują się prostokątne okna ). Prezbiterium nakryte jest eliptyczną, spłaszczoną kopułą na pendentywach. Przy filarach nawy (z wyjątkiem pary przy tęczy) widnieje sześć półkoliście wysuniętych cokołów, na których znajdują się rzeźby Ojców i Doktorów Kościoła (na czterech środkowych) i władców (na dwóch przy chórze) autorstwa rzeźbiarza lwowskiego Macieja Polejowskiego, wykonane w latach 1776-81. Fasada jest dwuwieżowa, trójosiowa, z nieco cofniętą częścią środkową i lekko wypukłymi ścianami wież, rozczłonkowana pilastrami toskańskimi w wielkim porządku, dźwigającymi przełamujące się belkowanie. Szczyt nad częścią środkową podzielony jest parzystymi pilastrami kompozytowymi o trzonach skręconych na zewnątrz, ujęty po bokach obeliskami i zwieńczony falistym naczółkiem z figurą Najświętszej Panny Marii Immaculaty i wazonami po bokach. Górne kondygnacje wież są zróżnicowane: drugie o ścianach wypukłych, ujęte na narożach pilastrami kompozytowymi, trzecie i czwarte znacznie niższe, o silnie zciętych, wklęsłych narożach, ujętych pilastrami o skręconych trzonach, tworzących rodzaj spływów. Portal główny ujęty jest pilastrami toskańskimi i parą kolumn, zwieńczony szczytem o nadwieszonym półkolistym gzymsie. Ponad portalem widnieje prostokątne okno, zaś w szczycie zamknięte półkoliście. W częściach wieżowych w dolnej kondygnacji znajdują się nisze z drewnianymi rzeźbami św. Pawła i Antoniego z 2. poł. XVIII w., a w kondygnacji drugiej - półkoliście zamknięte okna. Nawa nakryta jest dachem wielopołaciowym, kopulastym, łamanym, zwieńczonym drewnianą wieżyczką na sygnaturkę, kaplice transeptowe, prezbiterium i zakrystia dwuspadowymi, kaplice skrajne pulpitowymi, wieże hełmami ośmiopołaciowymi, łamanymi, o falistej linii zakończonymi kopułkami z kulami i krzyżami na iglicach. Na wieży zach. znajduje się zegar z po 1920 r.
- Wewnątrz kościoła widnieje polichromia późnobarokowa z lat 1780-86 uważana dotąd za dzieło malarzy paulińskich: braci Antoniego i Wojciecha Dobrzeniewskich vel Dobrzenieckich z Jasnej Góry (w prezbiterium) i Gabriela Sławińskiego (w nawie i obejściu). Malowidła wykonane są techniką al fresco; zostały zabielone w latach 1871-73 i ponownie odsłonięte w latach 1903-04, wówczas też restaurowane i częściowo przemalowane. Polichromia przedstawia m.in.: cykl scen z życia św. Ludwika, iluzjonistyczną kopułę, sceny z Nowego Testamentu, iluzjonistyczne ołtarze i inne elementy architektoniczne (pilastry, konsole, płyciny, balustrady itd.). Na szczycie fasady widniał malowany herb paulinów, obecnie zatynkowany, o czytelnym zarysie. Wyposażenie wnętrza jest jednolite, rokokowe z lat 80-tych XVIII w., wykonane przez warsztaty lwowskie Macieja Polejowskiego i Michała Filewicza. Składa się na nie m.in.: ołtarz główny z lat 1781-02 murowany i tynkowany autorstwa M. Polejowskiego z bogatą kulisową architekturą i dekoracją snycerską, tabernakulum rokokowe, ołtarze boczne rokokowe niearchitektoniczne, krucyfiks z lat 1781-82 autorstwa Polejowskiego, obraz „Cudu św. Walentego z martwym dzieckiem” ze szkoły Szymona Czechowicza po 1774 r., ambona i chrzcielnica po 1776 autorstwa M. Polejowskiegi i M. Filewicza, dwie ławki kolatorskie z 4. ćw. XVIII w., stół w stylu Ludwika Filipa z lat 1840-50, naczynia liturgiczne z XVIII i XIX w.
- KLASZTOR został wzniesiony w latach 1711-17 prawdopodobnie wg proj. arch. Józefa Pioli. Wnętrze zostało nieco przekształcone i kilkakrotnie podzielone nowszymi ściankami m.in. w latach 1826-29, wówczas skrzydło zachodnie wydzielono jako klauzurowe, pozostałe były nieużywane lub okresowo wynajmowane: w 2. ćw. XIX w. w skrzydle wsch. znajdował się magazyn zbożowy, w latach 1840-43 w refektarzu umieszczono tymczasowo parafię unicką, potem lazaret wojskowy i wreszcie mieszkania prywatne. Od kasaty zakonu w 1864 r. w skrzydle zach. znajduje się plebania w pozostałych siedziba władz miejskich, sądowych i powiatowych. Klasztor był kilkakrotnie restaurowany, m.in. w latach 1871-73, na pocz. XX w., po I i II wojnie światowej, 1959 r. i 1968-9 r. Zwrócony jest frontem na pd.; jest budowlą piętrową, na rzucie zbliżonym do kwadratu, z kwadratowym wirydarzem, o czterech piętrowych skrzydłach mieszkalnych. Przy narożniku pd.-zach. znajduje się piętrowy krużganek na rzucie litery L, łączący klasztor z kościołem. Na osi skrzydła pn. widnieje prostokątny ryzalit ustępowy, niegdyś zwieńczony kopulastym hełmem. Skrzydło wsch. mieści pomieszczenia reprezentacyjne: dawny refektarz (parter), kapitularz i bibliotekę (piętro). W skrzydle pn. znajduje się w przyziemiu brama przejazdowa z wirydarza na dawny dziedziniec gospodarczy, a w skrzydle pd. otwór wejściowy. Klasztor nakryty jest dachem dwuspadowym, o zachowanej pierwotnej więźbie.
- BUDYNEK FOLWARCZNY został zbudowany na krawędzi skarpy nadbużańskiej ok. poł. XVIII w.; w XIX w. wydzierżawiono go na unicką szkołę parafialną, po kasacie zakonu zamieniono na mieszkania. Jest parterowy na rzucie prostokąta, z piętrowymi kwadratowymi ryzalitami na osi od frontu i tyłu, zwrócony na płn. zach. Ściana czołowa otwarta była niegdyś szeroką arkadą, obecnie zamurowaną. Ryzality zwieńczone są drewnianymi, trójkątnymi szczytami. Budynek nakryty jest dachami cztero i dwuspadowymi. Mur otaczający zabudowania klasztorne był w ciągu XIX w., szczególnie po kasacie zakonu, stopniowo dewastowany i rozbierany, obecnie zachował się jedynie na odcinku pd.-wsch. Cmentarz kościelny wydzielony jest osobnym murem z 1907 r. z tego samego czasu pochodzi ażurowe ogrodzenie przed fasadą kościoła. Po zewnętrznej stronie ogrodzenia, na pd. wsch. od kościoła znajduje się figura św. Jana Nepomucena z 2. poł. XVIII w., na cokole i postumencie, przykrytym daszkiem.
- Murowana CERKIEW PARAFIALNA prawosławna p.w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii została zbudowana na miejscu wcześniejszej w latach 1840-42, kosztem Augusta Zamoyskiego, prawdopodobnie wg planów arch. petersburskiego. Była remontowana w 1873 r., przebudowana w 1882 r. przez arch. płk. Moskwina, w czasie I i II wojny światowej została nieco uszkodzona. Położona jest na krawędzi skarpy nadbużańskiej na terenie dawnego cmentarza obwiedzionego murem z bramą. Jest budowlą centralną, na planie krzyża greckiego, z trzema absydami od wsch., wydłużoną częścią frontową oraz wieżą od zach., z babińcem w przyziemiu i chórem muzycznym na piętrze. Wnętrze nakryte jest w krzyżu spłaszczoną kopułą na pendentywach, w ramionach kolebką. Na zewnątrz ramiona zwieńczone są nadwieszonymi przyczółkami, a boczne elewacje wieży podobnymi przerwanymi szczytami. Fasada posiada półkoliście zamknięte wielkie okno na osi, ujęte od góry wyłamującą się archiwoltą. Górna kondygnacja wieży jest ośmioboczna, zwieńczona attyką z ośmioma szczycikami w ośli grzbiet. Latarnia głównej kopuły jest w formie ogzymsowanego tamburu, nakryta cebulastym hełmem, zaś boczne partie dolnej części wieży zwieńczone są wieżyczkami z cebulastymi hełmami na wysokich tamburach. Wewnątrz cerkwi znajduje się m.in.: polichromia z 1882 r. wykonana (ufundowana?) przez Haponiuka - strażnika ziemskiego, ikonostaz 1843 r. autorstwa majstra stolarskiego Andrzeja Cieszyńskiego z Warszawy, zdekompletowany po 1945 r., feretrony rokokowe, ikony z XVII i XVIII w.
- Murowana PLEBANIA prawosławna została wzniesiona w latach 1846-50, potem przekształcona. Jest budowlą parterową, prostokątną z dostawionymi później: przedsionkiem od frontu, skrzydłem od wsch. i werandą od pn. Nakryta jest dachem czterospadowym.

- Murowana dawna SYNAGOGA została zbudowana na miejscu wcześniejszej w 1764 r., częściowo z fundacji Czartoryskich. W 2. poł. XIX w. została nieco przekształcona, m.in. nadbudowano drugą kondygnację przedsionka, w 1920 r. odrestaurowano wnętrze zniszczone w czasie I wojny światowej. W latach 1939-70 użytkowana była jako magazyn, a w 1951 r. przeprowadzono częściowy remont zabezpieczający. Jest budowlą prostokątną, z kwadratową, dwukondygnacjową salą męską z dwoma parterowymi babińcami wzdłuż jej boków, parą piętrowych alkierzy w narożach frontowych i prostokątnym przedsionkiem pomiędzy nimi od zach. Sklepienie sali opiera się na czterech kolumnach o stylizowanych jońskich głowicach i na przyściennych pilastrach. Pomiędzy kolumnami niegdyś była bima. Na sklepieniu w zworniku każdego przęsła widnieją medaliony wypełnione reliefami stiukowymi o treści symbolicznej, z motywami roślinnymi i zoomorficznymi. Na zewnątrz, w przyziemiu alkierzy znajdują się podcienia arkadowe, od pd. zamurowane. Nad babińcami widnieją attyki z falującym grzebieniem i kulistymi sterczynami w narożach. Synagoga nakryta jest dachem łamanym polskim (nad salą) i pulpitowymi (nad alkierzami, babińcami i przedsionkiem).
- Murowana dawna SYNAGOGA II i DOM KAHALNY zostały wzniesione w pobliżu głównej synagogi (I) po połowie XIX w. Od 1939 r. były użytkowane jako magazyny, obecnie w części synagogi znajduje się sklep. Są budowlami prostokątnymi złożonymi z sali męskiej i przedsionka, przy domu kahalnym znajduje się nowsza drewniana przybudówka. Sala synagogi posiadała niegdyś bimę o czterech słupach pośrodku. Zewnętrzne elewacje rozczłonkowane są pilastrami. Budowle nakryto dachami naczółkowymi.
- TZW. "CZWOROBOK" czyli DAWNE KRAMY I JATKI zostały wybudowane po 1766 r. na miejscu wcześniejszych drewnianych, zgrupowanych niegdyś wokół ratusza. W ciągu XIX i XX w. czworobok wielokrotnie ulegał przeróbkom i uzupełnieniom m.in. nadbudowano nad częścią kramów drugą kondygnację mieszkalną. Został gruntownie odrestaurowany w 1925 r. i częściowo w 1957 r. Jest zespołem na rzucie kwadratu, zgrupowanym wokół obszernego wewnętrznego dziedzińca, z dwoma bramami przejazdowymi na osi wsch.- zach., pierwotnie parterowym z dwoma piętrowymi kamieniczkami pośrodku skrzydła zach. Obecnie ma nieujednolicony gabaryt z wieloma nowszymi nadbudówkami i przybudówkami. Nakryty jest dachami dwuspadowymi.
- W rynku, szczególnie w pierzei pn. i przyległych ulicach znajduje się ok. dwudziestu murowanych DOMÓW z XVIII i XIX w. pierwotnie były budowlami parterowymi, obecnie przekształcone w znacznej części są dwukondygnacjowe, prostokątne, ustawione kalenicowo, nakryte w większości dachami dwuspadowymi, na ogół o przeznaczeniu handlowo mieszkalnym. Dom przy ul. Mostowej 8 był niegdyś własnością paulinów; pochodzi z XVIII w. (podwyższony w XX w.) Jest prostokątny, dwukondygnacjowy, z nowszym pięterkiem w poddaszu z oficyną od tyłu, nakryty dachem naczółkowym. Na zewnątrz przyziemie wyodrębnione jest wydatnym gzymsem, ściana wsch. podparta skośnymi szkarpami. Na piętrze na osi znajduje się żeliwny balkon neogotycki.
- Murowana KAPLICZKA przy ul. Mostowej pochodzi z XIX/XX w. Wewnątrz znajduje się rzeźba św. Antoniego Padewskiego z Dzieciątkiem z XIX w. - Murowana FIGURA PRZYDROŻNA z 2. poł. XVIII w. została ustawiona w centrum promienistego skrzyżowania dróg w pd.-zach. części miasta na nasypie ziemnym. Otoczona jest nowszym ogrodzeniem z płytami ku czci żołnierzy austriackich i niemieckich poległych w 1915 r. Figura jest w kształcie kolumny toskańskiej na cokole zwieńczonej żelaznym krzyżem.

WOLA UHRUSKA
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, silnie zniszczony, bez śmigła, nakryty dachem naczółkowym, gontowym.

WOLA WERESZCZYŃSKA
- Murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Izydora Oracza został zbudowany na miejscu wcześniejszych cerkwi w latach 1956-62. W kościele znajdują się m.in. ołtarz główny z 2. ćw. XVII w. czterokolumnowy z bogatą dekoracją snycerską, przeniesiony z kościoła w Parczewie, tabernakulum z ok. poł. XVIII w. z baldachimem, przeniesione z kościoła we Włodawie, dwa ołtarze boczne - ludowe z XIX w. , przeniesione z Wisznic z obrazami z XVIII i XIX w.
- Dwa drewniane WIATRAKI (koźlaki) zostały wzniesione w XIX w. Są oszalowane z zachowanym pietwotnym mechanizmem drewnianym, z uszkodzonymi śmigłami, nakryte dachami naczółkowymi, gontowymi.

WOŁOSKOWOLA
Drewniany WIATRAK (kożlak) został wzniesiony w 1. poł. XIX w. Jest oszalowany z zachowanym mechanizmem, nakryty dachem naczółkowym, gontowym.

WYRYKI-POŁÓD
- Drewniany, o konstrukcji zrębowej DAWNY KLASZTOR LEONTYNKI (zgromadzenie sióstr unickich) został zbudowany w 1. poł. XIX w. Zwrócony frontem na południe jest budowla w typie dworku, oszalowaną, prostokątną, parterową, z gankiem od frontu na czterech słupkach, nakrytą dachem dwuspadowym z wydatnym okapem. Z tyłu klasztoru znajduje się stary słup ze stopniami, podstawa drabiny do wchodzenia na dach.
- Trzy drewniane WIATRAKI (koźlaki) zostały zbudowane w XIX w. Są oszalowane z zachowanymi mechanizmami drewnianymi, jeden z nich jest czynny, dwa uszkodzone, częściowo bez śmigła.
- Drewniana o konstrukcji słupowej KAPLICZKA pochodzi z XIX w. Jest budowlą z trzech stron oszalowaną, z przodu otwartą z daszkiem dwuspadowym od frontu nadwieszonym, wspartym na dwóch słupkach. Wewnątrz znajduje się rzeźba św. Jana Nepomucena z 1. poł. XIX w.

WYTYCZNO
- Drewniany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Andrzeja Boboli został zbudowany na miejscu wcześniejszej cerkwi w 1949 r. Wewnątrz znajduje się polichromia z 1960 r. zaprojektowana przez malarzy Lucjana Ociasa i Wiesława Borowskiego. Na wyposażenie kościoła składa się m.in.: rokokowy ołtarz główny z ok. poł. XVIII w. przeniesiony z Dolnego Śląska, feretron rokokowy, żyrandol kryształowy z 1792 r., monstrancja rokokowa i puszka z ok. 1700 r.

ZAŁUCZE STARE
- Dawny ZBÓR EWANGELICKI został zbudowany po I wojnie światowej. Od 1950 r. pełni funkcje publicznej kaplicy rzym.-kat. p.w. Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wyposażenie pochodzi z XVIII i XIX w.
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej CHAŁUPA nr 48 została zbudowana w 1. poł. XIX w. Jest dwutraktowa z sienią na osi i trójwylotowym kominem zbiorczym pośrodku, nakryta dachem czterospadowym, krytym słomą.
- Dwa drewniane WIATRAKI (kożlaki) pochodzą z XIX w., jeden z 1897 r. Są oszalowane z zachowanymi pierwotnymi mechanizmami drewnianymi, nieczynne.

ZAWADÓWKA
Drewniany WIATRAK (koźlak) został wniesiony w XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym nakryty dachem naczółkowym, gontowym.

ZBEREŻE - POPÓWKA
Drewniana KAPLICA publiczna rzym.-kat. p.w. Matki Boskiej została wzniesiona po 1945 r. Znajdują się w niej m.in. trzy ikony proroków po poł. XIX w., fragmenty ikonostasu z dawnej nieistniejącej cerkwi, drewniany ludowy żyrandol.

ŻESZCZYNKA
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej na nowej podmurówce dawna CERKIEW PARAFIALNA gr.-kat. p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego została zbudowana w XVIII w. (?), gruntownie odrestaurowana i powiększona o zach. przęsło nawy z babińcem w 1791 r. W 1919 r. została zamieniona na kościół rzym. - kat.; w 1926 i 1949 r. powtórnie restaurowana z częściowym zatarciem cech stylowych. Jest budowlą prostokątną, niegdyś trójdzielną z wyodrębnionym prezbiterium, nawą i babińcem, obecnie salową. Na zewnątrz od zach., znajduje się trójkątny szczyt o wysuniętym skośnie okapie. Kościół nakryty jest dachem trzyspadowym, o wspólnej kalenicy z nowszą wieżyczką na sygnaturkę. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII i XIX w.
- Drewniana DZWONNICA prawdopodobnie pochodzi z tego samego czasu co cerkiew. Dolna kondygnacja posiada konstrukcją zrębową, górna słupowo-ramową i jest znacznie węższa od dolnej z parami prostokątnych otworów dzwonowych z czterech stron. Dzwonnica nakryta jest dachem namiotowym. Wewnątrz znajdują się tabernakulum i rzeźby prowincjonalne z przełomu XVIII i XIX w.
- Drewniana, o konstrukcji zrębowej, częściowo otynkowana PLEBANIA pochodzi prawdopodobnie z XVIII w., przerabiana i restaurowana. Jest parterowa, prostokątna z sienią od frontu, nakryta dachem czterospadowym krytym strzechą.
- Drewniany WIATRAK (koźlak) został wzniesiony w XIX w. Jest oszalowany z zachowanym pierwotnym mechanizmem drewnianym, bez śmigła, nakryty dachem naczółkowym gontowym.

ŻUKÓW
- Murowana dawna KARCZMA pochodzi z 1. poł. lub ok. poł. XIX w. Po zniszczeniu ok. 1915 r. jej mury zostały ponownie wykorzystane. Obecnie wchodzi częściowo w skład budynku mieszkalnego, a częściowo gospodarczego. Fasada posiada trzyosiowy płytki ryzalit i sień przelotową na osi.




<< zabytki województwa lubelskiego