ZABYTKI   POWIATU   PŁOŃSKIEGO

CHOCISZEWO
- DWÓR zbudowany 3 ćw. w. XIX zapewne dla Lewockich, następnie w posiadaniu Zawidzkich. Obecnie szkoła. Późnoklasycystyczny. Zwrócony frontem ku pn-wsch. Murowany z cegły, otynkowany. Piętrowy, na planie prostokąta. Dziewięcioosiowy z trójosiowym ryzalitem zwieńczony trójkątnym szczytem. Układ wnętrz dwutraktowy z korytarzem. Dach czterospadowy, kryty blachą.

CZERWIŃSK NAD WISŁĄ
WIEŚ. W wiekach X i XI to lokalny ośrodek osadniczy. Wzmiankowana 1065, w falsyfikacie mogileńskim wśród uposażenia klasztoru benedyktynów w Mogilnie. Fundacja klasztoru kanoników regularnych zapewne 2 ćw. w. XII (przed 1155). Większa część Czerwińska, poświadczona 1254 jako posiadłość biskupstwa płockiego, otrzymała przywilej miejski na prawie chełmińskim 1373. Pozostała część w posiadaniu klasztoru do końca w. XVIII, obdarzona prawem miejskim 1582. Utrata prawa 1869. Rozwój osady związany z rolnictwem i handlem (spław zboża Wisłą). Położona przy pd. stoku wysoczyzny na prawym brzegu Wisły. Kościół z zespołem budynków klasztornych usytuowany na górnym piętrze terasy wiślanej, w pd-zach. części naturalnego cypla, wydzielonego od wsch. i zach. oraz częściowo od pn-wsch. i pd-wsch. wąwozami schodzącymi ku Wiśle. W wąwozie od zach. ul. Klasztorna, od wsch. ul. Świętokrzyska, powyżej której na sąsiednim stoku położony cmentarz grzebalny, na miejscu zlikwidowanego 1778 kościoła p.w. św. Wojciecha. Osada na dolnym piętrze terasy, rozciągnięta równolegle do rzeki, pierwotnie o układzie ulicówki rozszerzającej się przy pd-wsch. krańcu terenów klasztornych w niewielki rynek zw. placem Batorego, na planie zbliżonym do trapezu. Za nim ul. św. Jadwigi, wiodąca ku wsch. części wsi zw. Praga.
- DOMY MIESZKALNE. Zabudowa w typie wiejskim, skupiona przy ul. św. Jadwigi (numery: 10,14,19,20,21,23) oraz przy ul. Klasztornej. Wziesione w 1 poł. i ok. poł. w. XIX, przekształcone w. XX. Drewniane, konstrukcji zrębowej, oszalowane, ujęte na narożach pozornym boniowaniem. Parterowe, przeważnie pięcioosiowe, o dwutraktowych układach wnętrz oraz belkowanych stropach. W kilku ozdobna stolarka drzwiowa, płycinowa z motywem rozet oraz ze skośnie układanych klepek, gęsto ćwiekowana. Dachy naczółkowe, kilka o okapach wspartych na profilowanych zakończeniach belekstropowych, kryte blachą lub papą. We wnętrzach kominy portkowe.
- Rynek (pl. Batorego) nr 7. Usytuowany na pierzei pn. Wzniesiony ok. poł. w. XIX, nieco przekształcony w. XX. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy na planie wydłużenego prostokąta, dziewięcioosiowy. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach naczółkowy, kryty blachą.

DŁUŻNIEWO
DWÓR wzniesiony 3 ćw. w. XIX zapewne dla Radzymińskich. Obecnie remontowany. Późnoklasycystyczny, murowany z cegły, otynkowany, z boniowanymi pilastrami. Parterowy, z mieszkalnym poddaszem. Na planie prostokąta, dziewięcioosiowy. Na osi ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem z attyką po bokach. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach dwuspadowy, kryty blachą.

DZIEKATRZEWO
- CMENTARZ GRZEBALNY. Bramka zbudowana w 1917 r., drewniana, kołkowana, na czterech słupach z mieczami, kryta dachem namiotowym, gontowym, zwieńczonym kurkiem;
- kaplica grobowa wystawiona 1897 z fundacji Pelagii Grabowskiej, neogotycka, murowana z cegły, otynkowana; wewnątrz polichromia sygn. A(dam) K(azimierz) Ciemniewski 1899, ze sceną złożenia do grobu, na ścianie bocznej oraz tryptykiem ołtarzowym, w którym środkowy obraz Chrystusa mal. na płótnie, a po bokach polichromowane postacie śś. Jadwigi i Józefa oraz w tondzie w zwieńczeniu Matka Boska z Dzieciątkiem.
- ZAŁOŻENIE PARKOWE Z 1 poł. w. XIX, przy późniejszym, drewnianym dworze wzniesionym zapewne dla Grabowskich. Rozciągające się z biegiem rzeki Wkry, na pn. i wsch. od kościoła. Ze szpalerami grabowymi oraz licznymi okazami starodrzewu.

GAWARZEC GÓRNY
RESZTKI PARKU założonego w XIX wieku dla Gawereckich. Położone na wyniesieniu, opadającym od pn. ku zakolu rzeczki Gawarek. Z kilkoma okazami starych świerków i dębów oraz aleją dojazdową wysadzaną kasztanami. Do 1976 istniał tu dwór drewniany z oficynami, wystawiony ok. poł. w. XIX., na jego miejscu murowany budynek szkolny.

JEŻEWO
DWÓR wzniesiony w końcu w. XVIII lub początek w. XIX. Obecnie częściowo w ruinie. Klasycystyczny. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy, na planie prostokąta, podpiwniczony. Siedmioosiowy. Od frontu ganek o dwóch parach toskańskich kolumn, z trójkątnym szczytem. Układ wnętrz dwutraktowy, w częściach bocznych trzytraktowy. Dach naczółkowy, kryty blachą.

NACPOLSK
PAŁAC wzniesiony 2 poł. w. XIX w posiadaniu Tytusa i Adeli z Lanckrońskich Dembowskich, następnie Szczepana i Jadwigi Tarnowskich, od 1908 Charzyńskich. Elektyczny. Murowany z cegły, otynkowany, na narożach boniowany. Piętrowy z przybudówkami, podpiwniczony. Na osi ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem. Układ wnętrz dwutraktowy z sienią na osi. Dach dwuspadowy, kryty blachą. Otoczony resztkami parku z w. XIX. Na stawie na wyspie figura św. Jana Nepomucena zapewne 1 poł. w. XIX (niedostępna), pod daszkiem namiotowym dachówkowym, wspartym na drewnianych słupach.

NIEBORZYN
DWÓR wzniesiony ok. poł. w. XIX dla Rumockich. W 2 poł. w. XIX własność Antoniego Charzyńskiego. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy, na planie prostokąta, siedmioosiowy, z wejściem podkreślonym boniowaniem. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach naczółkowy, kryty blachą.

OLSZYNY NOWE
DWÓR wzniesiony zapewne 1 poł. w. XIX dla Zielińskich, później w posiadaniu Podczaskich, od 1927 Zdunowskich. Zwrócony szczytem do drogi. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy, z mieszkalnym poddaszem. Na planie wydłużonego prostokąta z alkierzami na narożach od frontu i w narożniku pn-zach. oraz sionką od wsch. Układ wnętrz dwu- i trzytraktowy, nieco przekształcony. Drzwi do sionki ze skośnie układanych klepek nabijanych gwoździami. W pomieszczeniach drzwi ze żłobkowanymi płycinami, zdobionymi, kutymi zawiasami. Gzyms podokapowy, profilowany. Dach dwuspadowy z naczółkami, kryty blachą; półszczyt oddzielony gzymsem, osłoniętym dachówką.

NOWE MIASTO
GRODZISKO położone na prawej krawędzi doliny rzeki Płonki; przy wylocie drogi do Nowego Miasta (ul. 19 Stycznia). W typie nizinnym o narysie owalu. Istnienie grodu książęcego poświadczone 1155 w akcie Bolesława Kędzierzawego. Od 1975 prowadzone prace wykopaliskowe, potwierdzające funkcjonowanie grodu od w. XI XII, otoczonego wałem konstrukcji przekładkowej drewniano-kamiennej, z tego czasu ślady budowli drewnianej, słupowej, znacznych rozmiarów oraz chałup plecionkowych. Gród funkcjonował nadal w. XIII-XIV, z tego czasu fundamenty kamienne zapewne dworu książęcego. W warstwie tego okresu odnaleziona m.in. plakieta miedziana(pierwotnie dekoracja krzyża) późnoromańska 2 tercja w. XIII, grawerowana i ryta, pierwotnie emaliowana, zapewne wyrób limuzyjski, z symbolem św. Jana Ewangelisty (fig.189) (przeznaczona do zbiorów Muzeum Regionalnego w Płońsku).

RADZIKOWO
GRODZISKA.
1. W zach. części wsi, 750 m. od kościoła. Wczesnośredniowieczne, datowane na w. XII. Pierwotnie zapewne pierścieniowate, uległo zniszczeniu.
2. Położone 400 m. na pn. od kościoła. Datowane w. VI-VII. Kopcowate, część wewnętrzna dobrze zachowana, wał zewnętrzny całkowicie zniszczony.

RADZYMIN
GRODZISKO zwane Kopiec. Z w. XIII-XIV. Usytuowane 600 m. na wsch. od kościoła par., na pd. od strugi. Stożkowate, z dobrze zachowaną fosą.

SIEKLUKI
DWÓR wzniesiony ok. poł. w. XIX, przekształcony w. XX. Obecnie mieszczący szkołę podstawową. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy, na planie prostokąta, pięcioosiowy z gankiem od frontu. Na narożach boniowane filarki, gzyms podokapowy profilowany oraz kostkowy. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach naczółkowy, kryty eternitem.

SIELEC
DWOREK usytuowany szczytem do drogi. Wzniesiony ok. poł. w. XIX, później przekształcany. Parterowy, z mieszkalnym poddaszem. Na planie prostokąta, sześcioosiowy. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach naczółkowy, z mansardką, kryty blachą.

SOBANICE
DWÓR wzniesiony w 1 poł. w. XIX dla Pilchowskich. Gruntotownie przekształcony 2 poł. w. XIX i XX. Drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany. Parterowy, z wystawką na osi i mieszkalnym poddaszem. Na planie prostokąta siedmioosiowy. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach naczółkowy, krytry eternitem.

SOCHOCIN
DOM. Rynek nr 16. Wzniesiony 1 poł. w. XIX, klasycystyczny. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy, na planie prostokąta. Układ wnętrz dwutraktowy. Ściany zwieńczone szerokim pasem i profilowanym gzymsem. Wejście podkreślone pilastrami połączonymi odcinkową arkadą i boniami, nad nimi dwuosiowa wystawka zwieńczona trójkątnym szczytem. Wysoki dach naczółkowy, kryty dachówką. GRODZISKO Z w. XII-XIV. Poza miastem na gruntach wsi Biele, na zach. od rzeki Wkry (Działdówki), po prawej stronie szosy z Płońska do Sochocina. Zachowany wał o narysie czworoboku, wysokości do 4 m., od pn. opadający do podnóża krawędzi doliny.

STRZEMBOWO
PAŁAC wzniesiony ok. 1870, być może dla Charzyńskich, z późniejszą przybudówką od wsch. Obecnie mieści szkołę podstawową. Neogotycki, orientowany. Murowany z cegły, otynkowany. Zwrócony frontem ku pd-zach. Usytuowany na wzniesieniu. Częściowo na piwnicach, z trzema pomieszczeniami, sklepionymi odcinkowo na filarach. Parterowy, z piętrową częścią środkową, od tyłu zamknięty trójbocznie z tarasem. Przy bocznych elewacjach niższe przybudówki. Układ wnętrz dwutraktowy. Od frontu część środkowa otwarta na całej wysokości arkadą zamkniętą ostrołukowo, ujęta po bokach parami cienkich kolumienek o stylizowanych głowiczkach; w przyłuczkach dekoracyjna, skośna kratka sztukatorska. W zwieńczeniu ślepa balustrada z arkadkowaniem. Pozostałe ściany zwieńczone krenelażem. Ponad oknami ujętymi górą w szerokie gzymsy, trójlistne otwory. Przybudówka od pn-zach. z ostrołukowymi arkadami wspartymi na kolumienkach. W otoczeniu resztki parku krajobrazowego; wzniesienie, na którym pałac, opadające stromo ku pn., ku stawowi z wyspą.

SZCZYTNO
DWÓR wzniesiony w XVIII wieku. W 1 ćw. w. XIX w posiadaniu Kobylnickich, w końcu w. XIX własność Zofii Izydory z Dziechcińskich Powichrowskiej, później RauŐów. Na planie prostokąta, pięcioosiowy, z przybudówką na osi od frontu, mieszczącą sionkę, oraz analogiczną w elewacji ogrodowej. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach łamany polski, nad przybudówką siodłowy, kryty gontem. W otoczeniu resztki parku z w. XIX.

ZABOROWO
DWÓR wzniesiny ok. poł. w. XIX, być może dla Kadłubowskich. W 2 poł. w. XIX lub początek w. XX w posiadaniu Cichockich. Obecnie mieści szkołę podstawową. Murowany z cegły, otynkowany, na narożach boniowany. Parterowy, na planie wydłużonego prostokąta, siedmioosiowy. Od frontu ganek o czterech żeliwnych kolumienkach, zwieńczony trójkątnym szczytem. Piwnice sklepione kolebkowo. Układ wnętrz dwutraktowy. Dach dwuspadowy, kryty blachą i papą.

ZDUNOWO
DWÓR wzniesiony w latach 1905-10 dla Stanisława i Cecylii Jaworowskich, do 1945 roku w rękach Domańskich. W latach 1966-8 gruntownie remontowany. Obecnie Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza. Elektyczny. Murowany z cegły, otynkowany. Piętrowy, podpiwniczony. Na planie prostokąta z dobudówką od pd-zach. Układ wnętrz dwutraktowy, rozdzielony korytarzem. Na osi kwadratowa sień poprzedzona westybulem. Za sienią salon o ściętych narożach, z sufitem ozdobionym secesyjnymi sztukateriami; na suficie pomieszczenia obok salonu stiukowe rozety w kasetonowych płycinach. Klatka schodowa drewniana, na podeście wykusz z posadzką z ceramicznych płytek sescesyjnych. Stolarka drzwiowa ozdobna o charakterze neobarokowym i klasycystycznym. Dach mansardowy, kryty od 1968 blachą. W otoczeniu park krajobrazowy, na miejscu starszego założenia parkowego. Urządzony pocz. w. XIX, z licznymi okazami starodrzewu (dęby, lipy, jesiony), uznanymi za pomniki przyrody. Od pn. staw, od zach. rozległa polana.




<< zabytki województwa mazowieckiego