ZABYTKI   SIEDLEC



= DAWNY ZESPÓŁ PAŁACOWY złożony jest z pałacu zwróconego frontem na pn-zach., kaplicy na pd-wsch. od niego, oficyny usytuowanej u zbiegu ul. Kościuszki oraz skweru przed pałacem, parku rozciągającego się na pn. od pałacu pawilonu ogrodowego na pd.
- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany PAŁAC rozbudowano i przekształcono w latach 1776-82 wg projektu arch. Stanisława Zawadzkiego, kosztem Aleksandry Ogińskiej, hetmanowej wielkiej litewskiej, z dworu murowanego Czartoryskich, wzniesionego w 1 poł. w. XVIII (przed 1740), powstałego w miejsce drewnianego dworu wzmiankowanego w 1698 r. Mury poprzedniego budynku zachowane zostały w piwnicach i centralnej części przyziemia korpusu głównego. Pałac został spalony w 1944 r., a następnie odbudowany w 1950 r. i odrestaurowany w 1960 r.
Złożony jest z piętrowego, prostokątnego korpusu, parterowych skrzydeł bocznych w przedłużeniu traktu ogrodowego oraz dwóch prostopadłych do korpusu parterowych skrzydeł na rzucie odwróconych do siebie liter L, między którymi znajduje się dziedziniec honorowy. Naroża styków skrzydeł bocznych z korpusem są zaokrąglone. Korpus posadowiony jest na piwnicach sklepionych kolebkowo na filarach. Układ wnętrz dwutraktowy, w skrzydłach częściowo jednotraktowy, został przebudowany. Na osi korpusu sień pierwotnie prostokątna z zaokrąglonymi narożami, z dużą niszą sklepioną hemisferycznie oraz tunelową klatką schodową na piętro, sklepioną kolebkowo-krzyżowo, z gurtami na podeście. Za sienią w trakcie ogrodu położony jest dawny salon prostokątny z wnękami w ściętych narożach, w których znajdują się nowsze piece, oraz dwie przyścienne kolumny toskańskie na osi krótkiej ściany z profilowanym gzymsem. Sale przyziemia korpusu głównego posiadają ścięte lub zaokrąglone naroża. W narożu lewego skrzydła i korpusu znajduje się gabinet na planie koła. Na piętrze układ pomieszczeń był analogiczny, dziś jest silnie przekształcony. Stolarka drzwiowa klasycystyczna pochodzi z końca XVIII w.
Fasada korpusu jest siedmioosiowa, rozczłonkowana pilastrami toskańskimi w wielkim porządku, z takimże portykiem czterokolumnowym zwieńczonym trójkątnym szczytem. W portyku znajdują się trzy wejścia zamknięte półkoliście. Okna dolnej kondygnacji przebito we wnękach prostokątnych, ujętych kolumienkami toskańskimi dźwigającymi odcinki gzymsu, w górnej kondygnacji są one wydłużone, położone w prostych obramieniach z nadokiennikami.
Elewacja ogrodowa jest boniowana. Korpus główny od ogrodu urozmaica płytki ryzalit, zwieńczony trójkątnym szczytem. Elewacje skrzydeł od strony dziedzińca rozczłonkowane są parami pilastrów toskańskich z gładkim belkowaniem pod okapem. Na osi skrzydeł poprzecznych, ryzality zwieńczone są trójkątnymi szczytami, prostokątne wejścia znajdują się we wnękach ujętych kolumienkami toskańskimi. Dachy są niskie, czterospadowe, kryte blachą.

- Klasycystyczna, murowana z cegły, tynkowana KAPLICA p.w. Św. Krzyża zbudowana została w 1791 r. jako pałacowa, wg projektu Zygmunta Wogla, na zlecenie Aleksandry Ogińskiej, hetmanowej wielkiej litewskiej. Od 1798 r. jest kaplicą grobową fundatorki. Została zniszczona pożarem przed 1823 r. i odrestaurowana kosztem Adama Czartoryskiego. Kolejne restauracje miały miejsce w 1858 i 1952 r. Usytuowana jest ona na miejscu dawnego cmentarza, zwrócona frontem na pd.
- Kaplica posiada układ centralny, na planie ośmioboku, nakryta jest kopułą z trzema portykami od pd., wsch., zach., oraz ryzalitem mieszczącym zakrystię od pn. Zewnątrz ściany boniowane są w pasy, naroża ujmują pilastry, na tle których umieszczono toskańskie kolumny portyków. Portyki boczne są ślepe, zwieńczone trójkątnymi szczytami. Frontowy zwieńczony jest szczycikiem ujętym w wazony. Ponad gzymsem obiegającym korpus, portyki i ryzalit, górne partie ścian wyodrębniono wyodrębnione w formie pozornego tamburu, ozdobiono zwisami laurowymi. Wejście znajduje się w portalu prostokątnym z półkolistym oknem w zwieńczeniu. Drzwi wykonano ze skośnie nabijanych klepek, z kołatkami z brązu w formie lwich głów oraz okuciami z klamką, francuską z końca XVIII w. Pod wsch. portykiem znajduje się zejście do krypty z tablicą epitafijną Aleksandry Ogińskiej (zm. 1798). Ponad zejściem w tle ślepego portyku widnieje złamana kolumna z monogramem A.O. Wewnątrz naroża podkreślone są pilastrami toskańskimi. Kopuła jest spłaszczona, ośmiodzielna. Od pn. znajduje się arkadowa wnęka ołtarzowa z profilowaną archiwoltą z kluczem, a od pd. w arkadowej wnęce chór muzyczny wsparty na dwóch kolumnach toskańskich, z półkoliście wygiętą balustradą, na której wyrzeźbiono w drzewie inicjały A O z motywem liści laurowych, wstęg i kwiatów. W górnej części ścian pomiędzy pilastrami prostokątne panneaux ze sztukateriami o motywie rozet, podpiętych zwisów materii i bukietów kwiatowych. Przyłucza arkad zdobią sztukatorskie motywy roślinne. Zewnątrz ośmiopołaciowa kopuła kryta jest blachą i posiada czworoboczną ażurową latarnię w zwieńczeniu.
- Ołtarz, z mensą drewnianą i obrazem Chrystusa dźwigającego krzyż, pochodzi zapewne z końca w. XVIII, jest przemalowany, w ramie klasycystycznej z tegoż czasu.
- Antepedium klasycystyczne pochodzi z końca w. XVIII.
- Prospekt organowy pochodzi z XIX w.
Ponadto przechowywane są portrety:
1. damy z rodziny Czartoryskich, być może Eleonory z Waldsteinów z 2. poł. w. XVIII;
2. zapewne Adama Czartoryskiego, generała ziem podolskich, z końca w. XVIII,
- dwa penneaux na płótnie umieszczone nad drzwiami w zakrystii, z symbolami Męki Pańskiej oraz Chustą św. Weroniki z XVIII/XIX w.,
- żyrandol kryształowy z XVIII/XIX w.
- Lichtarz na paschał klasycystyczny, drewniany z początku XIX w.
- OGRODZENIE kaplicy jest murowane, tynkowane, o narysie ośmioboku, rozczłonkowane od wewnątrz wnękami zamkniętymi odcinkowo, zewnątrz o podziale ramowym. Za kaplicą położona jest sześcioboczna z piaskowca płyta nagrobna Michała Szwykowskiego, pisarza Skarbu (zm. 1797). Przed kaplicą stoi figura kamienna N.P. Marii Niepokalanie Poczętej z 1 poł. w. XIX na cokole.

- OFICYNA zbudowana została w 2 poł. w. XVIII, przebudowana zaś w XIX w. Posiada dwa prostopadłe skrzydłach ze ściętymi narożami styków. Jest dwukondygnacjowa, układ jej wnętrz dwutraktowy. Na piętrze w narożu znajduje się eliptyczna sala. Elewacje są boniowane, kondygnacje rozdzielone gzymsem kordonowym. Spłaszczony dach kryty jest blachą.

- PARK, obecnie miejski, posiada ślady przekształconego układu regularnego. Założony został w 1 poł. w. XVIII przez Czartoryskich na pn. od pałacu. Przekształcono go w 2 poł. w. XVIII oraz powiększono na pn.-zach. przez urządzenie w latach 1776-81, staraniem Aleksandry Ogińskiej ogrodu malowniczego, zwanego Alesandrią, z którego zachował się przekształcony w XIX w. staw z wyspami i śladami kanałów. Pawilony i sieć kanałów zostały zniszczone w XIX w. m.in. przez Waleriana Kronenberga.

- RATUSZ wzmiankowany był w 1755 r. Stoi w pierzei rynkowej. Wzniesiony został zapewne wg projektu arch. Jana Zygmunta Deybla ok. poł. XVIII w., być może ukończony w latach 1766-71. Odbudowano go po pożarze w 1784 r. staraniem Aleksandry Ogińskiej, wówczas dobudowano skrzydła boczne. Wieża spłonęła i została odbudowana w 1789 r. W pożarze 1877 r. miał miejsce pożar, odbudową kierował Franciszek Modrzewski, budowniczy powiatu. Uległ zniszczeniu w drugiej wojnie światowej. Został całkowicie zrekonstruowany w latach 1945-52.
Ratusz posiada formy późnobarokowe i klasycystyczne. Elewacją frontową zwrócony jest na wsch. Murowany z cegły, tynkowany, posiada symetryczny układ. Długi parterowy korpus z masywną ośmioboczną wieżą nad częścią centralną, przecięty jest na osi poprzecznej wydatnymi piętrowymi ryzalitami podcieniowymi i zakończony na skrajach parterowymi skrzydłami poprzecznymi. Wewnątrz w przyziemiu części centralnej znajduje się duża okrągła sień dostępna wejściami w ściętych narożach między korpusem a ryzalitami. Ramiona korpusu przecinają sienie przejazdowe, po ich bokach biegną dwa trakty dawnych kramów. Sklepienia w przyziemiu są kolebkowo-krzyżowe, piętra przekrywają stropy.
Wszystkie elewacje rozczłonkowują pilastry toskańskie, w ryzalicie i na narożach boniowane, oraz płyciny o wykrojonych narożach. Okna ryzalitów posiadają uszakowe obramienia, zamknięte są odcinkowo. Wieża w dolnej partii, na narożach jest rustykowana, zwieńczona gzymsem na konsolach, otoczona galeryjką z balustradą żelazną, przerywaną cokołami, na których stoją wazony. Górna kondygnacja jest czworoboczna, o ściętych narożach, ujętych parami pilastrów, dźwigających belkowanie z tryglifowym fryzem i gzymsem. Hełm obeliskowy dekorowany jest figurą Atlasa zwanego Jackiem, dźwigającego kulę ziemską. Dachy są czterospadowe, kryte dachówką, hełm wieży obity blachą.


 
 
 

<< zabytki województwa mazowieckiego