ZABYTKI   POWIATU   SIEDLECKIEGO

KRZESK - KRÓLOWA NIWA
= DAWNY ZESPÓŁ DWORSKI złożony jest z dworu zwróconego frontem na wsch., dwóch oficyn ustawionych do niego pod kątem prostym po przeciwległych stronach podjazdu oraz resztek parku z dojazdową aleją grabową i bramą na osi dworu.
- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany, DWÓR zbudowano w 1 poł. w. XIX dla Marchockich, a rozbudowano i przekształcono w XIX i XX w. przez dostawienie dobudówki od pn. i ganku w fasadzie. Jest parterowy, na rzucie prostokąta z wystawkami na osi i piętrową dobudówką. Urozmaica go boniowanie. Wystawki jednoosiowe zwieńczone są trójkątnymi szczytami. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany. Dach czterospadowy z dwiema nowszymi lukarnami, pokryto blachą.
- OFICYNĘ południową wzniesiono współcześnie z dworem, nieco przekształcono. Posiada ona konstrukcję zrębową, jest oszalowana, parterowa, na rzucie prostokąta. Na osi znajduje się wejście z nowszym gankiem. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Dach czterospadowy z dymnikami, pobito gontem.
- Drewniana OFICYNA północna jest nowsza.

- Od zachodu znajdują się pozostałości PARKU krajobrazowego z XIX w., z resztkami symetrycznego układu alejek i szpalerami grabowymi.

KRZYMOSZE
RESZTKI DAWNEGO DWORU drewnianego, pochodzą zapewne z XVIII w. Należał on w XIX w. do Zalewskich. Rozebrano go w 1961 r. Zachowały się piwnice sklepione kolebkowo z lunetami. W jego otoczeniu znajdują się resztki parku z częściowo zachowanym starodrzewem.

KUŹNICE
MŁYN WODNY zbudowano w 1 poł. w. XIX. Odrestaurowano w 1961 r. Jest on drewniany, o konstrukcji sumikowo-łątkowej, z narożami zwęgłowanymi na jaskółczy ogon. Posiada on plan prostokąta. Jest jednokondygnacjowy. Drzwi skonstruowano ze skośnie nabijanych desek. Dach czterospadowy, z dymnikami, kryty jest gontem.

MORDY
= DAWNY ZESPÓŁ PAŁACOWY złożony jest z pałacu zwróconego frontem na zachód, z osią widokową przebiegającą poprzez bramę wjazdową od zachodu, zakończoną figurą św. Jana Nepomucena; na wschód i południe park ze śladami założenia obronnego.
- Klasycystyczny PAŁAC murowany z cegły, tynkowany wzniesiono zapewne w 1 poł. w XVIII w. dla Ciecierskich w miejscu dworu obronnego wzmiankowanego m.in. 1622 r., po którym pozostały ślady fortyfikacji. Przebudowano go gruntownie w końcu w. XVIII, a następnie rozbudowano i przekształcono po 1837 r. oraz w 2 poł. w. XIX. Był on emontowany w latach 1963-4. Jest to budynek dwukondygnacjowy. Jego korpus główny posadowiony jest na piwnicach sklepionych kolebkowo z lunetami oraz kolebkowo-krzyżowo na filarze. Posiada jedenaście osi, iplan prostokąta, z dobudowanymi od pd. i pn. węższymi częściami bocznymi, czterosiowymi, na skrajach trzykondygnacjowymi.
Od frontu znajduje się trzyosiowy ryzalit poprzedzony późniejszym czterokolumnowym portykiem wspierającym taras piętra z żeliwną balustradą. Ryzalit zwieńczony jest trójkątnym frontonem w obramieniu profilowanym z gzymsem modylionowym i fryzem tryglifowym. W tympanonie umieszczono herb Doliwa Zembrzuskich. Przyziemie naroża oraz ryzalit są boniowane w tynku. Od tyłu na osi znajduje się wejście zaakcentowane dwiema parami pilastrów, osłonięte balkonem wspartym na dwóch parach kolumn toskańskich.
Wnętrze jest dwutraktowe z korytarzem. Na osi znajduje się hall z klatką schodową o stopniach i balustradzie z 2 poł. w. XIX z marmuru kararyjskiego, oraz salon od ogrodu. W kilku salach zachowały się sztukaterie m.in. rozety oraz fryzy o motywach roślinnych; stolarka i posadzki parkietowe pochodzą z 1 poł. w. XIX. Na piętrze w trakcie od ogrodu umieszczono kaplicę na planie prostokąta z absydą od pn., wydzieloną dwiema toskańskimi kolumnami. W sali wsch. Znajduje się kominek klasycystyczny z czarnego marmuru z 1. poł. w. XIX. Dach nad korpusem jest czterospadowy kryty dachówką, nad częściami bocznymi dachy są dwuspadowe, spłaszczone, kryte blachą.
- Barokowa, murowana z cegły, tynkowana BRAMA prostokątna zbudowana została ok. poł. XVIII w. Jej wieżowa, dwukondygnacjowa część środkowa wysunięta jest ryzalitowo, symetryczne części boczne są parterowe. Naroża ujmują jednostronnie zdwojone pilastry. Na osi znajduje się szeroka półkolista arkada oraz przejazd sklepiony kolebkowo. Okna górnej kondygnacji posiadają obramienia uszakowych. W częściach bocznych izby kryte stropem i schodki na pięterko. Dach namiotowy posiada wieżyczkę drewnianą obitą blachą, otoczoną nowszą galeryjką; z dwóch stron znajdują się także wieże zegarowe. W zwieńczeniu umieszczono ażurową latarnię, jej części boczne kryte są daszkami trzypołaciowymi, dachówkowymi.

- Założenie parkowe pochodzi z w. XVIII, wykorzystuje elementy wcześniejszej fortyfikacji (fosa, wał). Przebieg fos, połączonych ze stawem od pd., czytelny jest na wsch., przed fosą pozostały ślady wału. W narożniku pn.-wsch. Znajdują się pozostałości narysu bastionu, za fosą zaś regularny układ alei parkowych, z aleją widokową na osi pałacu.

- FIGURY PRZYDROŻNE. Na wysokim cokole stoi barokowa, kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena z 1 poł. XIX w. otoczona jest ona ogrodzeniem z czterema niskimi filarkami zwieńczonymi kamiennymi szyszkami.
- Druga stojąca na nowszym cokole, to rzeźba św. Michała Archanioła, barokowa kamienna z ok. poł. w. XVIII, odnawiana była w 1848 r. Trzecia to kapliczka z barokową rzeźbą św. Floriana, pochodzi z 2 poł. XVIII w.

NIWISKI
= DAWNY ZESPÓŁ DWORSKI złożony jest z dworu zwróconego frontem na zach., dwóch oficyn na pd. i zach. od niego, parku na zach. i pn. oraz bramy wjazdowej na pd.
- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany DWÓR parterowy, na planie wydłużonego prostokąta zbudowano w 2 poł. XVIII w. zapewne dla Osslińskich. Posiada on portyk z 1 ćw. XIX w. W XIX w. stanowił własność Kuszlów. Został przebudowany i restaurowany w XIX-XX w. Posiada nowsze przybudówki na osi dłuższej. Elewacje rozczłonkowane są zdwojonymi pilastrami, a naroża rustykowane. Portyk z półkoliście zamkniętymi arkadami wieńczy trójkątny szczyt. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany. W jednym z pomieszczeń zachował się piec kaflowy z 1 poł. XIX w. Czterospadowy, niski dach pokryty jest blachą.
- Późnobarokowe OFICYNY zbudowano na planie zbliżonym do kwadratu w 2 poł. w. XVIII. Były one estaurowane w 1959 r. Są parterowe o elewacjach czteroosiowych rozczłonkowanych zdwojonymi pilastrami, na narożach rustykowane. Układ wnętrz jest dwutraktowy, obecnie przebudowany.
- Oficyna pd. posiada dach mansardowy kryty blachą oraz gontem w dolnych połaciach.
- Oficyna zach. przebudowana została w 1942 r., kryta jest nowym dachem dwuspadowym blaszanym, z mieszkalnym poddaszem.
- Późnobarokowa murowana z cegły, tynkowana BRAMA WJAZDOWA trójosiowa zbudowana została w 2 poł. XVIII w. Jej część środkowa jest wyższa, ujęta spływami, z przejazdem zamkniętym półkoliście. W częściach bocznych zamurowano przejścia arkadowe, nad którymi w spływach przebito owalne prześwity. Rozczłonkowana jest zdwojonymi pilastrami. W części środkowej gzyms wieńczący, osłonięty został daszkiem dachówkowym ze spływami i owalnym prześwitem.

- Zachował się niewielki park krajobrazowy z resztkami drzewostanu, pochodzący z 1 poł. w. XIX, ze szpalerem wiązowym wiodącym do kościoła oraz owalnym podjazdem ze śladem gazonu na, którym stoi filar z XVII w. piaskowcowy, czworoboczny, z głowicą ozdobioną płaskorzeźbionymi herbami: Junosza Zliwskich, Szeliga oraz dwoma częściowo skutymi (jeden z zarysem orła). Na osi bramy poza parkiem stoi kolumna z barokową figurą Matki Boskiej z XVIII w.

- Klasycystyczna KAPLICZKA zbudowana została w początku w. XIX. Jest murowana z cegły, tynkowana, czworoboczna, boniowana na narożach, z wejściem zamkniętym półkoliście. Dach namiotowy ze szczytem trójkątnym, pokryty jest dachówką. We wnętrzu znajduje się wnęka ujęta pilastrami z ludową figurą drewnianą św. Jana Nepomucena z XX w.

SEROCZYN SIEDLECKI
- Drewniany, konstrukcji zrębowej, otynkowany DAWNY DWÓR parterowy zbudowano w 1 poł. w. XIX zapewne dla Cieszkowskich. Posiada plan prostokąta. Na osi znajduje się ganek na czterech słupach. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Dach naczółkowy pokryto gontem.
- DAWNA OFICYNA zbudowana została w 1 poł. w. XIX. Jest arterowa, na planie wydłużonego prostokąta. Dach dwuspadowy, z naczółkami, pokryto gontem.
- Zbudowana w 1848 roku STODOŁA została przebudowana w 1962 r. Jest murowana, posiada plan wydłużonego prostokąta.

- Klasycystyczny DAWNY ZAJAZD zbudowano w 1815 r. Jest on usytuowany przy szosie do Siedlec. Murowany z cegły, tynkowany, posiada plan litery T. Na jego osi znajduje się brama przejazdowa, za nią wozownia i stajnia; po obu stronach części frontowej pomieszczenia mieszkalne (obecnie sklepowe) w układzie dwutraktowym, częściowo przebudowanym. W pomieszczeniu od pd. Umieszczona została data na belce. Gzyms pookapowy jest drewniany, profilowany. Dach czterospadowy, nad stajnią dwuspadowy pokryto gontem.

SKÓRZEC
Drewniana, o konstrukcji zrębowej DAWNA KARCZMA zbudowana została w początku XIX w., przebudowana zaś w XX w. Jest oszalowana. Posiada plan prostokąta. Naroża ujęte są pilasterkami ozdobionymi płycinami. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Dach czterospadowy pokryto gontem.

STOK LACKI
Neorenesansowy PAŁAC został zbudowany w 1875 r. dla Wyszomirskich wg projektu arch. Bolesława Podczaszyńskiego, z wykorzystaniem sklepionych krzyżowo piwnic dawnego dworu, w 1 poł. w. XIX stanowił własność Rostworowskich.

SUCHOŻEBRY
Klasycystyczny DAWNY DWÓR zbudowano w 1 ćw. w. XIX. Jest on zwrócony frontem na pd., murowany z cegły, tynkowany, na narożach boniowany, parterowy, podpiwniczony. Posiada rzut prostokąta z nowszą przybudówką od wsch. W elewacji frontowej znajduje się ganek zwieńczony trójkątnym szczytem, wsparty na dwóch parach kolumn toskańskich, którym na ścianie odpowiadają pary lizen.
Układ wnętrz jest dwutraktowy, przekształcony. W elewacji zach. znajduje się wejście w portalu półkolistym, ujęte pilastrami, zwieńczone trójkątnym szczytem. Dach jest dwuspadowy, kryty dachówką. Wokół dworu zachowały się pozostałości parku krajobrazowego z XIX w., z aleją dojazdową.

WODYNIE
POZOSTAŁOŚCI PARKU DWORSKIEGO rozciągają się na wzniesieniu, pomiędzy kościołem i kaplicą grobową. Zachowały się resztki szpaleru grabowego i starodrzewu oraz owalnym stawem od pn.-wsch. Pozostały fundamenty drewnianego dworu Załuskich z końca XVIII w.

WOLA WODYŃSKA
Zachowały się POZOSTAŁOŚCI PARKU DWORSKIEGO z pocz. XIX w. z kilkoma okazami starych dębów, szpalerem świerkowym z ok. poł. w. XIX oraz fundamentami rozebranego dworu.

ZBUCZYN
Drewniana, o konstrukcji zrębowej, pięcioosiowa DAWNA KARCZMA zbudowana została w początku XIX w. Usytuowana jest kalenicowo, we wsch. pierzei dawnego rynku. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany. Dach czterospadowy, pokryto gontem.

ŻELISZEW
= Poprzedni PAŁAC należał ok. poł. XVIII w. do Grzybowskich. Obecny zbudowany został zapewne w 1786 r. dla Franciszka Kuszla stolnika podlaskiego i jego żony Franciszki ze Świdzińskich. Do 1832 r. stanowił własność Antoniego Kuszla, do 1841 r.Dominika Lisieckiego, następnie Kuszlów. Pierwotnie był parterowy z piętrowym ryzalitem środkowym. Piętro zostało nadbudowane w XIX w. Przebudowano go w XX w.
Pałac posiada cechy barokowo-klasycystyczne. Zwrócony jest frontem na wsch. murowany z cegły, tynkowany, na planie prostokąta z ryzalitami środkowymi w obu fasadach oraz bocznymi w fasadzie ogrodowej, z nowymi przybudówkami po bokach. Ryzality środkowe są trzyosiowe, frontowy ze śladem ściętych naroży, ogrodowy zamknięty trójbocznie, częściowo boniowany, poprzedzony portykiem z dwiema parami kolumn toskańskich, dźwigających taras. Ryzalit ogrodowy zwieńczono trójkątnym frontonem z okulusem i datą 1(7)86. Ryzality boczne są jednoosiowe, boniowane na narożach, w płycinach pod oknami drugiej kondygnacji umieszczona jest dekoracja ze sztukaterii w formie panoplii, pierwotnie w półkolistych tympanonach. Na osi znajduje się sień kwadratowa z drewnianymi schodami o ozdobnej balustradzie, za sienią salon o ściętych narożach. Po obu stronach układ pomieszczeń jest dwutraktowy, przebudowany, z zachowanym w części pd-zach. traktem pomieszczeń w amfiladzie. W dwóch pomieszczeniach narożniki zabudowane są szafami z końca XVIII w., na planie wycinków koła, oraz przyściennymi szafami bibliotecznymi. Na ścianach widnieją ślady klasycystycznej polichromii o motywach roślinnych, rogów obfitości oraz z portretami w profilu w medalionach, pochodzą z 4 ćw. XVIII w. Na piętrze nad salonem położona jest sala ośmioboczna. Część pomieszczeń piętra jest niewykończona.

- PARK stanowi regularne założenie z 2 poł. w. XVIII od zach. oraz resztek parku krajobrazowego z w. XIX od wsch. i pn. Na osi pałacu od zach. położona jest obszerna polana z wydłużonym, prostokątnym stawem w głębi, połączona ze stawami od pn. sztucznymi i regulowanymi kanałami nawadniającymi, po bokach stawów biegną szpalery grabowe, z których pd. zakończony jest kolistą altaną. Stawy od pn. są częściowo uregulowane, rozdzielone szeroką groblą. Przed pałacem pozostał ślad gazonu oraz resztki alei dojazdowej.

- KAPLICZKA PRZYDROŻNA wzniesiona została w końcu w. XVIII, w charakterze barokowym, jest murowana, tynkowana, czworoboczna, trzykondygnacjowa, ożywiona płycinami z wnęką, w której stoi rzeźba św. Jana Nepomucena z XVIII w. Daszek namiotowy, pokryty jest dachówką.


 
 
 

<< zabytki województwa mazowieckiego