ZABYTKI   POWIATU   WĘGROWSKIEGO

BACZKI
= DAWNY ZESPÓŁ DWORSKI usytuowany jest na pd. od drogi wiodącej przez wieś. Składa się z dworu i lamusa po przeciwległych stronach polany oraz parku rozciągającego się na pd.
- DWÓR zbudowano zapewne w XVIII w. Później uległ zniszczeniu i został przebudowany. Zwrócony jest frontem na zach. Drewniany, o konstrukcji zrębowej, jest oszalowany, częściowo podmurowany, parterowy, na rzucie wydłużonego prostokąta, dziewięcioosiowy. Od frontu wejście, poprzedzone jest nowszym gankiem. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Wysoki dach dwuspadowy z naczółkami, pobito gontem.
- Murowany z cegły, tynkowany LAMUS obecnie jest budynkiem mieszkalnym. Wg niepotwierdzonej tradycji był kaplicą ariańską w XVII w. Obecną postać uzyskał w XVIII w. Jest parterowy, na piwnicach sklepionych kolebkowo, z mieszkalnym poddaszem. Posiada rzut prostokąta zbliżonego do kwadratu. Od pd. przy narożniku mieści się ganek na dwóch filarach, otwarty na trzy strony arkadami (obecnie dwie boczne częściowo zamurowane). Naroża lamusa są opilastrowane, okna półkoliste przebito później. Od wsch. Znajduje się wejście do piwnicy przez późniejszą dobudówkę. Wewnątrz znajduje się jedna izba, sklepiona kolebkowo-krzyżowo. W pomieszczeniu na poddaszu zachował się kominek. Dach mansardowy, nad gankiem dwuspadowy, pokryty jest dachówką.
- PARK założono w. XVIII, w typie krajobrazowym, z aleją biegnącą z pn. na pd. i częściowo zachowanym starodzrewiem.

BARCHÓW
- Drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany DAWNY DWÓR zbudowano zapewne ok. poł. w. XIX, następnie przerobiono. W 2 poł. w. XIX, stanowił własność Konstantego Więckowskiego. Stoi na wysokiej podmurówce, w której od ogrodu mieści się mieszkalne przyziemie. Jest prostokątny, parterowy, częściowo podpiwniczony, z mieszkalnym poddaszem. Wnętrze jest dwutraktowe. Od frontu na osi znajduje się ganek o czterech drewnianych kolumnach, z trójkątnym szczytem, obramionym kostkowym gzymsem. Posiada blaszany dach dwuspadowy.
- Zachował się PARK DWORSKI w typie krajobrazowym, z częściowo zachowanym starym drzewostanem, z aleją dojazdową wiodącą przez groblę między dwiema symetrycznymi sadzawkami.
- KAPLICZKA pochodzi zapewne z ok. poł. w. XIX. Jest murowana, tynkowana, w formie czworobocznego słupa. W górnej kondygnacji w narożnikach umieszczono cztery półkolumienki oraz dwie kolumienki flankujące wnękę, przesklepioną odcinkowo. Zwieńczona jest dwoma krzyżowo przecinającymi się daszkami dwuspadowymi i krzyżem żeliwnym.

GAŁKI
Zachowały się RESZTY PARKU o charakterze krajobrazowym z 1 poł. w. XIX, wokół dworu wzniesionego 1876 dla Krzywińskich wg projektu architekta Bolesława Podczaszyńskiego.

GRODZISK
KAPLICZKA przy drodze z Sadownego do Brzuzy wzniesiona została w XVIII w. Jest drewniana, o konstrukcji zrębowej, oszalowana, na planie kwadratu. Wejście ma zamknięte łukiem odcinkowym, po bokach posiada okienka. Jej daszek jest namiotowy, gontowy, pobity blachą. Wewnątrz znajduje się późnobarokowa rzeźba św. Jana Nepomucena ,z 2 poł. XVIII w.

GRODZISK
Wczesnośredniowieczne GRODZISKO położone jest między wsiami Wyszków i Grodzisk, wśród łąk na lewym brzegu rzeki Liwiec. Zachowały się wały o zarysie nieforemnego czworoboku. Od pd. i zach. położone są pozostałości fosy.

JARTYPORY
= DAWNY ZESPÓŁ DWORSKI złożony jest z dworu, dwóch oficyn, ustawionych do niego pod kątem prostym po przeciwległych stronach podjazdu, budynku gospodarczego położonego na zach. od dworu oraz parku.
- DWÓR zbudowano w 2 ćw. w. XIX, w miejscu wcześniejszego dworu Kuszlów. Jest on klasycystyczny, zwrócony frontem na zach., murowany z cegły, tynkowany, prostokątny, parterowy z piętrowymi, płytkimi ryzalitami na osi. W ryzalicie frontowym znajduje się dwukondygnacjowy wgłębny portyk z dwiema kolumnami w przyziemiu i sześcioma na piętrze, zwieńczony trójkątnym szczytem z okulusem. Ryzalit tylny posiada półkolumny w przyziemiu. Narożniki są boniowane. Układ wnętrz jest dwutraktowy z sienią i salonem na osi. W sieni znajduje się żeliwna klatka schodowa. Dach dwuspadowy z naczółkami, pokryto blachą.
- Prostokątne, parterowe, z mieszkalnym poddaszem, podpiwniczone OFICYNY wzniesiono zapewne w 2 ćw. w. XIX. Są murowane i tynkowane. Ich fasady dłuższe Są pięcioosiowe, z wejściem na osi w ryzalicie opilstrowanym. Ryzality i naroża posiadają boniowanie. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Dachy dwuspadowe z naczółkami, pokryto dachówką.
- Prostokątny, parterowy, BUDYNEK GOSPODARCZY (dawna wozownia) wzniesiony został ok. poł. XIX w., następnie przebudowany. Jest murowany z cegły, otynkowany. Siedmioosiowa budowla posiada częściowo przemurowanymi otwory wejściowyme. Dach dwuspadowy pokryto dachówką.
- Pozostałości parku krajobrazowego pochodzą z XIX w. Przed dworem położony jest klomb i doprowadzająca aleja wiązowa.

LIW
- Gotycki ZAMEK został wzniesiony na miejscu grodu z XII w.. Budowa rozpoczęła się w końcu w. XIV lub w początku w. XV, ukończona została przed 1429 r. przez muratora Niklosa. W pocz. w. XVI podwyższono mury i wieżę bramną. W latach 1549-70 nastąpiło kolejne podwyższenie wieży bramnej. W końcu w. XVI (po 1570) zamurowano bramę przejazdową w wieży. Zamek został zniszczony dwukrotnie przez Szwedów w 1657 i 1703 r., odtąd ulegał stałej destrukcji. W latach 1943-4 prowadzone były prace restauracyjne. Po 1945 r. zamek ponownie został dewastowany. W latach 1955-7 trwały prace wykopaliskowe i badawcze. Od 1956 r. prowadzono prace konserwatorskie i restauracyjne, ukończone w 1961 r. Obecnie znajduje się tu muzeum regionalne.
Zamek położony jest na niewielkim sztucznym nasypie, nad zalewowymi terenami Liwca. Jest murowany z cegły o układzie wenedyjskim i polskim, na wysokich fundamentach z kamieni granitowych. Posiada plan kwadratu z prostokątną wieżą bramną wysuniętą od pn.; wzdłuż wsch. boku dziedzińca pozostałości tzw. domu dużego. Po stronie zach. na miejscu gotyckiego "domu mniejszego" wzniesiono w 1792 r. budynek kancelarii starostwa. Wieża bramna jest czterokondygnacjowa, w górnych kondygnacjach ośmioboczna. Narożniki wsparte są ukośnymi wydatnymi szkarpami, uszkodzonymi.
W elewacji frontowej wydzielona została prostokątna płycina z otworem; nad nią trzy wąskie, długie otwory stanowiące pozostałość po dźwigniach mostu zwodzonego. W trzeciej kondygnacji przepruto okienka strzelniczo-obserwacyjne, ponad nimi biegnie wąski fryz wgłębiony. W elewacji zach. wykonano fryz z cegieł wystających z lica muru. W elewacji wsch. na drugiej kondygnacji przebito otwór wejściowy do nieistniejącej dziś latryny, obok znajduje się otwór wyjściowy na mury. Od strony dziedzińca widnieje zamurowany ostrołuk bramy wjazdowej, w nim wejście na pierwszą kondygnację, po lewej stronie znajduje się wejście po nowych schodkach zewnętrznych z dziedzińca na drugą kondygnację.
Wewnątrz kondygnacje oddzielone są nowymi stropami i połączone schodkami w grubości muru. Na pierwszej kondygnacji czytelne są opory sklepień. Dach nowy, wielospadowy pokryty jest dachówką. Mur okalający zachował się od pn.-wsch. i częściowo od wsch. Na odcinku pn.-wsch. czytelne są ślady pierwotnego blankowania i podwyższania. Od strony dziedzińca widnieją wnęki i otwory po belkach, odcinek wsch. Jest częściowo odwarstwiony. Koronę murów uzupełniono i wyrównano podczas ostatnich prac konserwatorskich. Pierwotny przebieg muru od pd. zaznaczony jest niskim murkiem kamiennym. Podczas prac badawczych i konserwatorskich odsłonięto piwnice, odrestaurowano je i adaptowano na pomieszczenia wystawowe muzeum, przykryte płytą betonową z trawnikiem. Wewnątrz piwnic odsłonięto trzony czworobocznych filarów pośrodku, pierwotnie wspierających sklepienia.
- DAWNA KANCELARIA STAROSTWA to obecnie muzeum regionalne. Wzniesiona została w 1782 r. na terenie zamku, po zach. stronie dziedzińca, w miejscu gotyckiego "domu mniejszego", kosztem Tadeusza Grabianki, starosty liwskiego. Między 1846 a 1855 r. została zniszczona (być może pożarem). Odbudowano ją w latach 1957-61, ze zmianą wnętrz, rekonstrukcją dachu i szczytu. Jest murowana, z cegły częściowo rozbiórkowej, gotyckiej, otynkowana, prostokątna, parterowa, z wystawką od frontu i mieszkalnym poddaszem. Jej elewacje rozczłonkowują pilastry, na narożnikach zdwojone. Szczyt wystawki posiada falistą linię. Dach jest mansardowy, dachówkowy, z lukarnami.

ŁOCHÓW
Zachowały się RESZTY PARKU krajobrazowego z w. XVIII/XIX, projektowanego wg tradycji przez Bolesława Podczaszyńskiego dla Downarowiczów.

MIEDZNA
- RESZTY ZAMECZKU wzniesionego pod koniec w. XVI dla Wodyńskich, lub I poł. w. XVII dla Gotarda Wilhelma Butlera, podkomorzego koronnego i generała majora straży przybocznej króla. Istniał jeszcze w 1794 r., w ciągu 1 poł. w. XIX był systematycznie dewastowany. Rozebrano go ostatecznie ok. poł. w. XIX. Usytuowany jest na wzgórzu, stromo opadającym ku zach., otoczony fosą od pd. , zach. i pn. Zachowały się fragmenty fundamentów i piwnic prostokątnego budynku, murowanego z cegły i kamienia. Obwód obronny został zatarty w skutek zasypania ziemią. Od zach. ukształtowanie narożników wzgórza wskazuje na istnienie fortyfikacji bastionowej. Od zach. położone są resztki regularnego parku. Na osi zameczku biegnie widokowa aleja lipowa i dwa symetrycznie rozmieszczone, czworoboczne stawy.

- DAWNY ZAJAZD (obecnie szkoła) zbudowano zapewne w 2 poł. w XVIII w., a przebudowano częściowo w XIX i XX w. (elewacja pn., otwory wejściowe i okiennice, przebudowa wnętrza, zmiana dachu, stropy). Jest murowany, otynkowany, parterowy częściowo podpiwniczony. Piwnice są sklepione kolebkowo. Posiada rzut prostokąta. Ściany rozczłonkowane są płytkimi wnękami o łukach odcinkowych, w których przebito nowe otwory. Wnętrze jest przerobione, dwutraktowe, w części zach. dwa trakty pomieszczeń rozdzielone sa wąskim korytarzykiem. Narożnych pomieszczenia pn-wsch. Posiadają sklepienie kolebkowo-krzyżowe, w pozostałych są stropy belkowe. Dach czterospadowy pokryto blachą.

ORZECHÓW STARY
ZABUDOWA WSI pochodzi przeważnie z 1 poł. w. XIX, chałupy drewniane, o konstrukcji zrębowej na jaskółczy ogon, ustawione są kalenicowo, posiadają dachy czterospadowe, słomiane.

OSÓWNO
- RESZTKI DWORU OBRONNEGO pochodzą z XV i XVI w., były własnością Prusów Ossowińskich, zapewne w tym czasie została wzniesiona obronna siedziba Na nieznacznym wzniesieniu, otoczonym pozostałością fosy, widnieją fragmenty fundamentów kamienno-ceglanych, o trudno czytelnym zarysie prostokąta.

- DAWNY DWÓR wzniesiono zapewne pod koniec w. XVII lub w XVIII w. Posiada on przebudowaną od pn-zach., nową prostokątną część. Jest drewniany, o konstrukcji zrębowej, na ceglanej podmurówce, otynkowany. Posiada plan kwadratu, od frontu ma ganek o czterech kolumnach z trójkątnym szczytem. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Wysoki dach namiotowy pokryto gontem. Dziś budowla jest zdewastowana.

PAPLIN
= Barokowy, drewniany, o konstrukcji zrębowej DAWNY DWÓR parterowy, na ceglanej podmurówce, oszalowany został wzniesiony ok. poł. w. XVIII dla Glinków lub Garczyńskich (1760 Paplin nabywa od Glinków Józef Garczyński skarbnik drohicki). Został przebudowany częściowo po 1877 r. przez arch. Władysława Mierzanowskiego. W XIX w. po (1838) i w XX w. stanowił własność rodziny Cieleckich. Pierwotnie wjazd na teren dziedzińca wiódł przez drewnianą wieżę bramną (samborze), spaloną w 1915. Posiada plan prostokąta. Od frontu na osi Wzniesiono piętrową wystawkę, zwieńczoną falistym szczytem, pod którą znajduje się ganek o czterech słupach, przerobiony na werandę. Od ogrodu na osi znajduje się portyk murowany z cegły, tynkowany, o czterech kwadratowych filarach między którymi utworzono półkoliste arkady, zwieńczony falistym szczytem ze sterczynami po bokach. W szczycie przebito okienko o wykroju czteroliścia. Pozostały tam ślady skutego herbu pod mitrą książęcą (?), ujętego w dwie gałęzie. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przerobiony. Dach czterospadowy, pokryto dachówką. Od pn. wznosi się murowana oficyna, zapewne z 1877 r.
- Zachowały się RESZTY PARKU częściowo regularnego, z dwoma szpalerami wiązowymi, w dalszej części krajobrazowego z dwoma stawami i groblą, z okazami starych dębów.

PROSZEW
- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany DAWNY DWÓR wzniesiono w 1 poł. w. XIX, a rozbudowano w 2 poł. XIX w.(podwyższenie o kondygnację?). Dwór posiada dwie kondygnacje z mezzaninem, jest podpiwniczony. Powstał na rzucie prostokąta, z trzyosiowymi ryzalitami na osi. W ryzalicie fasady wsch. Znajduje się portyk kolumnowy, a nad nim balkon z dwoma filarkami. W elewacji zach. widnieją ślady zrąbanych kolumn, podtrzymujących pierwotnie balkon. Układ wnętrz jest dwutraktowy, z sienią na osi. Okna są prostokątne, z nadokiennikami w formie odcinków gzymsu. Dach czterospadowy pokryto gontem.
- W PARKU krajobrazowym ze starodrzewiem, na zach. od dworu widnieją pozostałości regularnego układu prostopadłych alei. Na osi jednej z alei stoi nowsza figura Matki Boskiej. W głębi parku znajdują się stawy.

RUCHNA
Zachowały się RESZTKI PARKU krajobrazowego wg projektu Waleriana Kronenberga z 1895 r. Powstał on wokół spalonego dworu Łubieńskich, z okalającą aleją grabową, szpalerem kasztanowym, przy którym stoi figura Matki Boskiej. W głębi parku znajdują się stawy.

STARA WIEŚ
- OSADA w XVII i XVIII (do 1762) była siedzibą właścicieli dóbr Węgrów. Położona jest przy dawnym trakcie z Węgrowa przez Łochów do Gdańska. W części pd.-zach. wsi znajduje się ruina budynku kasy powszechnej, założonej 1779 przez Michała Świdzińskiego, kasztelana radomskiego.

- Drewniany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY, p.w. św. Michała Archanioła, z 1713 r., był fundacją Jana Dobrogosta (Bonawentury) Krasińskiego, wojewody płockiego. Został spalony w 1866 r. Obecny, murowany zbudowano w latach 1866-71 wg projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Konsekrowano go w 1884 r. Jest neogotycki. W nowym ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Michała Archanioła z XVIII w., oparty na kompozycji Guido Reni'ego, wg tradycji malowany przez Szymona Czechowicza. Konserwowano go w 1956 r. Przechowywane są w kościele: cztery feretrony ludowe z 1866 r. z obrazami dwustronnymi: 1. św. Marii Magdaleny oraz Matki Boskiej Częstochowskiej z śś. Józefem i Barbarą; 2. Matki Boskiej Częstochowskiej oraz św. Alojzego Gonzagi; 3. św. Katarzyny oraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem; 4. św. Marii Magdaleny oraz św. Barbary, obrazy w zakrystii: 1. Próby ognia małego Mojżesza (fig. 47) 2. poł. w. XVII, szkoły obcej; 2. św. Jana Ewangelisty w. XVIII, rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z XVIII w., krucyfiks z XVIII w., kociołek miedziany z 1 poł. XIX w., ornaty: 1 z kolumną pocz. w. XVIII z tkaniny broszowanej złotem; 2. z kolumną z atłasu, haftowaną i aplikowaną w motywy ptaków i motyli 2 poł. w. XVIII; 3. z tkaniny 1 poł. w. XIX; 4. z tkaniny 1846 r., dalmatyki: 1-2 z tkaniny francuskiej pocz. XVIII w. = DAWNY ZESPÓŁ PAŁACOWY złożony jest z pałacu, oficyny, bramy, kordegardy, parku. Usytuowany po pn. stronie szosy, otoczony pozostałościami fortyfikacji. Krzysztof Radziwiłł hetman polny litewski zaplanował w 1630 r. wzniesienie murowanego PAŁACU obok starego drewnianego dworu. Realizowano go pod nadzorem Jana Pękalskiego. Prace rozpoczęto przed 1655 r., ukończono po 1661 r. Od 1664 do 1762 r. był w rękach Krasińskich, od 1762 r. Michała Świdzińskiego kasztelana radomskiego i Barbary z Krasińskich, zaś do końca w. XVIII w rękach Świdzińskich, następnie Ossolińskich (do 1811) i Jezierskich. Ok. 1840 r. przeszedł w ręce księcia Sergiusz Golicyna, drogą małżeństwa z Marią Jezierską. W tym czasie miała miejsce przebudowa pałacu w stylu gotyku romantycznego, wyznaczona datą na wieży 1843 r. Nadbudowano trzecią kondygnację i zmieniono wystrój elewacji. Wnętrza urządzono w latach 1859-62 wg arch. Bolesława Podczaszyńskiego. Pałac spłonął w 1871 r. Został odrestaurowany.
W zrębie murów pałac jest wczesnobarokowy, o bryle, elewacjach i wnętrzach, przekształconych w stylu gotyku romantycznego. Jest murowany z cegły, otynkowany, zwrócony frontem na wsch. Posiada plan odwróconej litery T, z płytkim ryzalitem w fasadzie głównej, ośmioboczną wieżą w narożniku pd. wsch. (pierwotnie może analogiczna na drugim narożu fasady) i wykuszem z XIX w. na piętrze w elewacji pd. korpusu. Trzykondygnacjowa budowla posiada piwnice (z wyjątkiem części pn. korpusu) dwukondygnacjowe, sklepione kolebkowo, częściowo wsparte na filarach. W przyziemiu na osi znajduje się obszerna kwadratowa sień, po jej bokach po dwa trakty pomieszczeń. Na piętrze układ jest analogiczny, w skrzydle tylnim na piętrze znajdują się trzy duże sale w amfiladzie. W niemal wszystkich pomieszczeniach przyziemia sklepienia są kolebkowo-krzyżowe i kolebkowe z lunetami z XVII w. W westybulu zachowała się imitacja boazerii ze stiuku (1859-62). W tych latach sień przekształcono na westybul z reprezentacyjną klatką schodową, ze stropami kasetonowymi, podtrzymywanymi przez drewniane kolumny o rzeźbionych głowicach. Z górnego podestu do pomieszczeń 1-go piętra prowadzą portale prostokątne, w profilowanych obramieniach, o bogatej dekoracji neogotyckiej z nadprożami o łuku Tudora, lub w "ośli grzbiet", z herbami Lis i Junosza. W salach reprezentacyjnych, w skrzydle tylnym zachowała się dekoracja ścian i sufitów. W sali balowej tzw. Białej jest strop z fasetą, imitujący sklepienie mauretańskie, stalaktytowe. W następnej sali widnieje wielka rozeta na stropie. W ostatniej sali podział ścian jest płycinowy, pod fasetą biegnie fryz ze wspornikami w formie głów ludzkich. W salach pierwszego piętra korpusu zachowały się dekoracje sufitów w formie rozet maswerkowych.
Z zewnątrz elewacje zwieńczono krenelażem z nadwieszonymi ośmiobocznymi wieżyczkami w narożach. Okna są prostokątne zwieńczone profilowanym obramieniem, z podziałem maswerkowym na pierwszym piętrze. Ryzalit frontowy, trzyosiowy posiada ośmioboczne wieżyczki narożne, poprzedzony jest wysuniętym portykiem z arkadami o łuku Tudora, nad nim zbudowano taras. Na ścianie ryzalitu wykonano dekorację maswerkowo-rozetowa oraz herby w kartuszach: własny Golicynów, Nowina Jezierskich, Pielesz Jelskich, Lis Sapiechów, Junosza Bielińskich, oraz dodane 1879 Ślepowron Krasińskich i Rola Gawrońskich. Wieża w narożniku pd. wsch. Jest ośmioboczna trzykondygnacjowa, zwieńczona krenelażem, z datą 1843 pod zegarem w najwyższej kondygnacji. Od strony ogrodu położony jest wieloboczny taras, wsparty na arkadach filarowych ze sterczynami. Dachy są dwuspadowe, osłonięte krenelażem.
- Murowana, tynkowana OFICYNA zbudowana została ok. poł. w. XIX. Usytuowana jest na pn.-wsch. od pałacu. Posiada plan prostokąta. Częściowo zachowana jest jej dekoracja neogotycka. Dach dwuspadowy, naczółkowy, posiada w szczycie dwuarkadowe okienka.
- BRAMA i KORDEGARDA współczesne pałacowi, są neogotyckie. Brama posiada cztery ośmioboczne filary, zwieńczone krenelażem. Przyległa do niej kordegarda o ścianie frontowej kurtynowej, murowanej, zwieńczonej krenelażem, ujętej w wieżyczki.
- Zachował się PARK częściowo regularny, z rozległą, czworoboczną polaną, ujętą szpalerami, z figurą Matki Boskiej na osi pałacu z 1879 r.(z napisem odnoszącym się do śmierci Józefy z Gawrońskich Krasińskiej). W kierunku pn. położony jest park krajobrazowy, z kępami drzew i okazami starodrzewu, przechodzący w las. Z dawnej ziemnej FORTYFIKACJI bastionowej zachowały się ślady wielobocznego narysu wyznaczonego pozostałościami fosy oraz na zach. obrzeżu parku resztki długiej kurtyny i bastionu o zatartym narysie.

SUCHA
- Drewniany, o konstrukcji zrębowej, oszalowany DAWNY DWÓR wzniesiono w 1 poł. w. XVIII dla Cieszkowskich, przekształcono w XIX w. Stoi on na podmurówce ceglanej. Jest parterowy, na rzucie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami od frontu. Na osi znajduje się portyk murowany z XIX w., otwarty na trzy strony arkadami półkoliście zamkniętymi, zwieńczony trójkątnym szczytem. Wewnątrz na osi znajduje się półkolista sień i salon, dwa trakty pomieszczeń rozdzielone wąskim korytarzykiem. Zachował się piec z kafli holenderskich z XVIII w. Dach czterospadowy, kryty jest eternitem.
- Zachowały się POZOSTAŁOŚCI PARKU krajobrazowego z XVIII/XIX w., z osią widokową na staw od zach.

- Neogotycka, murowana z cegły, tynkowana DAWNA SEROWARNIA wzniesiona została ok. poł. XIX w. Jest podpiwniczona, na planie prostokąta. W elewacjach szczytowych przebito ostrołukowe okna. Kryta jest stromym dachem o połaciach schodzących do ziemi, gontowym.

TURNA
- Murowana, tynkowana DAWNA OFICYNA DWORSKA przy pałacu Popielów z 2 poł. XIX w. wzniesiona została zapewne w 1 poł. XIX w., później przebudowywana. Jest parterowa z mieszkalnym poddaszem, częściowo na piwnicach sklepionych kolebkowo. Jej naroża są boniowane. Dach dwuspadowy z naczółkami, pokryto gontem.
- Zachował się PARK krajobrazowy, z obszerną polaną na osi pałacu i starodrzewiem.

WĘGRÓW
- DAWNE ZAJAZDY są murowane z cegły, tynkowane, częściowo podpiwniczone, parterowe z mieszkalnym poddaszem. (Rynek nr 26) Barokowy Dom Gdański wybudowany został w 1 poł. XVIII w. (lub ok. poł. w. XVIII), na rzucie prostokąta z prostopadłą dobudówką od tyłu. Fasada jest dziewięcioosiowa. Pośrodku znajduje się czteroosiowa piętrowa facjata, rozczłonkowana lizenami, zwieńczona przerwanym szczytem o falistej linii, zowalnym okienkiem w dekoracyjnym promienistym obramieniu. Boczne odcinki fasady posiadają uproszczone pilastry. Układ wnętrz jest dwutraktowy z przedzieloną sienią przejazdową na osi, nieco przerobiony. Dach łamany, kryty jest blachą. (Rynek nr 1) usytuowany symetrycznie naprzeciw poprzedniego został wzniesiony w XVIII w., pierwotnie był zwieńczony dachem łamanym, gruntownie przebudowano go w 2 poł. w. XIX i w XX w. Posiada plan wydłużonego prostokąta. Od frontu, pośrodku znajduje się facjata trzyosiowa, piętrowa, zwieńczona trójkątnym szczytem. Układ wnętrz jest dwutraktowy z sienią na przestrzał. Dach dwuspadowy kryty jest blachą.

- Murowane DOMY (Rynek nr 21) Wzniesione zapewne w 2 poł. w. XVIII i w XVII w.

- Murowany z cegły, otynkowany DAWNY BROWAR (ul. Kościuszki nr 35) wzniesiony został w 1824 r., w miejsce wcześniejszego. Posiada plan prostokąta. Układ wnętrz jest dwutraktowy, z sienią na osi. Kryty jest dachem dwuspadowym z naczółkami, z dachówką.

- DAWNA MANUFAKTURA (ul. Kościuszki nr 30) wzniesiona została w 1 poł. XIX w., w miejscu wcześniejszej. Jest murowana z cegły, otynkowana, na planie prostokąta, z układem wnętrz jednotraktowym z sienią na osi. Dach dwuspadowy, kryty jest blachą.

WIERZBNO
Zachowały się RESZTY PARKU krajobrazowego, wokół spalonego 1959 drewnianego dworu, wzniesionego w 1699 r.


 
 
 

<< zabytki województwa mazowieckiego