ZABYTKI   POWIATU   MALBORSKIEGO



BĄGART (Baumgarth)
KOŚCIÓŁ gotycki, z cegły, zbudowany ok. 1320 r., wielokrotnie odbudowywany. Salowy z parą kaplic bocznych i wieżą frontową, nadbudowaną w 1930 r.

BYSTRZE (Biesterfelde)
KOSTNICA gotycka z końca XIV w., we wnętrzu pozostałości gotyckich malowideł ściennych.
DOMY podcieniowe o konstrukcji szachulcowej:
nr 7, z 1819 r., budowniczy Jakub Jamvet;
nr 21, z początku XIX w.

CIESZYMOWO WIELKIE (Groß Teschendorf)
DWÓR zapewne z XVIII w., przebudowany w XIX i XX w.; piętrowy z ryzalitami od ogrodu, z dwiema kondygnacjami poddasza.
SPICHLERZ konstrukcji szachulcowej, zbudowany w 1797 r.; na rzucie ośmioboku kryty namiotowym dachem.

DZIERZGOŃ (Christburg)
KOŚCIÓŁ Św. Trójcy i Św. Katarzyny, gotycki, z cegły, wznoszony etapowo od ok. 1310 r. do 1. poł. XIV w., odbudowany w 1682 r., przebudowany po 1730 r. (dobudowa kaplicy północnej) i w 1853 r. Pseudobazylika stropowa z wtopioną wieżą frontową, górą neogotycką.
ZESPÓŁ KLASZTORNY poreformacki, barokowy:
KOŚCIÓŁ Św. Ducha (ob. grekokatolicki), zbudowany przed 1717 r. z wykorzystaniem wschodniej partii gotyckiej poprzedniej świątyni; salowy z kaplicą od południa.
KLASZTOR od północy, zbudowany po 1678 r., wielokrotnie przekształcany, m.in. po 1832 i po 1929 r.; założenie czteroskrzydłowe, piętrowe z wirydarzem.

GNOJEWO (Gnojau)
KAPLICZKA przydrożna, gotycka, z cegły, z końca XV w.

JASNA (Lichtfelde)
KOŚCIÓŁ gotycki, z cegły, zbudowany w 2. ćw. XIV w., odbudowany ok. 1673 r. Jednonawowy z wieżą frontową.

KLECIE (Klettendorf)
DOM nr 4, podcieniowy, parter murowany, piętro konstrukcji szachulcowej, zbudowany ok. 1750 r., budowniczy Georg Pöck.

KOŃCZEWICE (Kunzendorf)
KOŚCIÓŁ gotycki, z cegły, zbudowany w 2. poł. XIV w., dobudowa wieży w XV w., remontowany w 1742 i 1904 r. Trójnawowy z wieżą frontową.

KOŚCIELECZKI (Warnau)
DOMY podcieniowe konstrukcji szachulcowej:
nr 3 , z 1799 r., klasycystyczny;
nr 27, z 1828 r.

KRASNA ŁĄKA (Schönwiese)
KOŚCIÓŁ gotycki, kamienno-ceglany, zbudowany w XIV w., przebudowany ok. 1650 r. i w XIX w. Salowy z kaplicą od północy z 1713 r. i drewnianą wieżą frontową z lat 1841-42.

KRZYŻANOWO (Notzendorf)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, uzupełniany konstrukcją szachulcową, zbudowany w 2. poł. XIV w., remontowany po 1818 r.

LASOWICE MAŁE (Klein Leswitz)
DOM nr 12, podcieniowy, konstrukcji szachulcowej, zbudowany w 1805 r., budowniczy Peter Löwen.

LICHNOWY (Groß Lichtenau)
KOŚCIÓŁ gotycki, z cegły, zbudowany w 2. poł. XIV w., odbudowany w latach 1897-97. Jednonawowy z wieżą zachodnią.

LICHNÓWKI
DOM nr 10, podcieniowy, konstrukcji szachulcowej, z początku XIX w.

LIPINKA (Lindenau)
DOM nr 12, podcieniowy, z początku XIX w, klasycystyczny.

LISEWO MALBORSKIE (Lissau)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany ok. poł. XIV w., przebudowany w latach 1662-64, z drewnianą wieżą od zachodu z ok. 1741 r.

LUBACHOWO (Liebwalde)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany w 3. ćw. XIV w. Salowy, z wieżą frontową z ok. 1400 r., nadbudowaną zapewne w XVII w.

MALBORK (Marienburg)
KOŚCIÓŁ Św. Jana Ewangelisty, gotycki, z cegły, zbudowany ok. 1468-1500, sklepiony przed 1534 r., niszczony w 1668 i 1851 r., odbudowany po 1945 r. Halowy z wieżą od południa.

Dawny KOŚCIÓŁ Św. Jerzego, szpitalny, barokowy, konstrukcji szachulcowej, zbudowany w latach 1707-08 i 1711-12, arch. Jacob Gronau.

RATUSZ gotycki, ceglany, zbudowany w latach 1365-80, przebudowany w latach 1457-60, restaurowany w latach 1844-45 i 1901, arch. Conrad Steinbrecht. Piętrowy z podcieniami.

MŁYN gotycki, ceglany, zbudowany w XV w. z wykorzystaniem murów z XIII w., remontowany ok. 1810 r., odbudowany w latach 80-tych XX w.

MURY MIEJSKIE gotyckie, z cegły, połączone z systemem obronnym zamku, zachowane fragmentarycznie, m.in. Brama Mariacka, z 3. ćw. XIV w., restaurowana w 1839, po 1880 i w 1969 r.; czworoboczna pięciokondygnacjowa, zaadaptowana na kawiarnię.

ZAMEK krzyżacki, początkowo komturski, od 1309 r. rezydencja wielkich mistrzów. Z cegły na kamiennych fundamentach z użyciem wapienia, granitu i sztucznego kamienia w detalach, wznoszony od 1280 r., rozbudowywany etapowo do 1. poł. XV w., m.in. w latach 1380-93 przez arch. Nicolaus Fellenstein. W 1466 r. przekazany Koronie, wielokrotnie niszczony i remontowany, w latach 1773-94 przebudowany na koszary pruskie i magazyny ze zniszczeniem większości sklepień. W latach 1817-42 restaurowany według wskazówek m.in. Karla Friedricha Schinkla, przez J.C. Costenoble i A. von Gersdorfa, po 1882 r. pod kierunkiem Conrada Steinbrechta według koncepcji Ferdinanda von Quasta, w latach 1922-39 przez Bernharda Schmidta, po znacznych zniszczeniach wojennych odbudowywany od 1961 r. według koncepcji Macieja Kilarskiego. Potężna warownia na brzegu Nogatu, złożona z Zamku Wysokiego, Średniego i Przedzamcza, otoczonych systemem murów z bramami i wieżami.
ZAMEK Wysoki, najstarsza część założenia, zbudowany ok. 1280 r., rozbudowana w latach 1334-44. Na rzucie prostokąta trójkondygnacjowy z dziedzińcem wewnętrznym otoczonym krużgankami, z wieżą w narożu północno-wschodnim. Od południowego-zachodu ganek na arkadach prowadzący do gdaniska. Od wschodu zamknięta trójbocznie przybudówka, mieszczącą grobową kaplicę Św. Anny w przyziemiu i kaplicę Najświętszej Marii Panny na piętrze, do której prowadzi z krużganka portal zwany Złotą Brama, o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej.
ZAMEK Średni na rzucie nieregularnego prostokąta z trzema skrzydłami wokół wielkiego dziedzińca. Skrzydło zachodnie przeznaczone na rezydencję wielkich mistrzów, z pałacem Wielkiego Mistrza od południa, Wielkim Refektarzem od północy i kuchnią.
PAŁAC Wielkiego Mistrza zbudowany w latach 1389-99 przez Nicolausa Fellensteina. Budynek na rzucie prostokąta, dwukondygnacjowy, od strony rzeki czterokondygnacjowy, z Refektarzami Zimowym i Letnim krytymi sklepieniami gwiaździstymi wspartymi na środkowej kolumnie. Przedzamcze na rzucie wydłużonego prostokąta z częściowo zachowaną zabudową gospodarczą i kościołem Św. Wawrzyńca przy zachodniej kurtynie murów, obecnie przebudowaną na hotel i restauracje. Przy wschodniej kurtynie arsenał zwany Karwanem, restaurowany od 1987 r. i barokowy budynek mieszkalny z ok. 1706 r. Obwarowania z zachowanymi basztami i bramami. Muzeum Zamkowe.

MĄTOWY WIELKIE (Groß Montau)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany na początku XV w., powstał w wyniku obudowania kościoła konstrukcji szachulcowej z ok. 1340 r. Dwunawowy, z wieżą od zachodu, nadbudowaną w1741 r.

MIŁORADZ (Mielenz)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany w 2. poł. XIV w.; salowy, ze szczytem zachodnim sterczynowo-wnękowym.

NOWY STAW (Neuteich)
KOŚCIÓŁ Św. Mateusza, gotycki, z cegły, wzniesiony w 4 etapach od ok. 1325 r. do początku XV w. Bazylikowy, z dwuwieżową fasadą i zakrystią ze sklepieniem kryształowym z początku XVI w.
DOMY, zbudowany w XIX w., często z wykorzystaniem murów z XVIII w., m.in. przy Rynku. Zabudowa także drewniana, m.in. dom podcieniowy, konstrukcji szachulcowej z 1820 r., ul. Gdańska 11.

NOWY TARG (Neumark)
KOŚCIÓŁ gotycki, kamienno-ceglany, zbudowany ok. 1336-40, przebudowany m.in. w XVII i XIX w. Salowy z neogotycką wieżą frontową.

PIETRZWAŁD (Peterswalde)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany w 2. poł. XIV w., przebudowany w XVII w., powiększony w latach 1921-22. Halowy, z wieżą frontową i wypełnionym blendami szczytem wschodnim.

POSTOLIN (Pestlin)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany w poł. XIV w., rozbudowany w 1672 r., przebudowany (m.in. sklepienia) w latach 1867-69. Halowy, z neogotycką wieżą frontową i trójbocznie zamkniętym prezbiterium.

PRZEZMARK (Preussisch Mark)
ZAMEK krzyżacki, gotycki, zbudowany w 1. poł. XIV w. (1316-31), rozbudowany w latach 1414-37, od 1717 r. stopniowo rozbierany. Z czteroskrzydłowego założenia zachowane tylko jedno skrzydło.

STARA KOŚCIELNICA (Altmünsterberg)
KOŚCIÓŁ gotycki, zbudowany ok. 1400 r.; ceglany, jednonawowy, od wschodu szczyt sterczynowo arkadkowy z blendami.

STARE MIASTO (Altstadt)
KOŚCIÓŁ gotycko-barokowy, zbudowany na przełomie XIV/XV, gruntownie przebudowany w latach 1682-84; salowy, z wieżą frontową, wewnątrz polichromia wykonana w 1699 r. przez Gotfryda Haarhangena.

STARY DZIERZGOŃ (Alt Christburg)
KOŚCIÓŁ gotycki, ceglany, zbudowany ok. poł. XIV w.; salowy, z wieżą frontową.

SZALENIEC (Thörichthof)
DOM nr 6, konstrukcji szachulcowej z 1791 r., z podcieniem na siedmiu słupach.

TELKWICE (Telkdorf)
DWÓR zbudowany w 2. poł. XIX w.; parterowy z neogotycką wieżą z krenelażem z piętrowymi dobudówkami.

WAPLEWO WIELKIE (Waplitz)
KOŚCIÓŁ, dawna kaplica grobowa Sierakowskich, neoromańska, zbudowany w 1873 r., arch. Edward Jacobsthal; jednonawowy z transeptem.
PAŁAC, zbudowany w XVII w, dla Kazimierza Zawadzkiego, rozbudowany ok. 1800 r. dla Sierakowskich, przebudowany w 1888 r., z polichromią stropu z 1896 r. Parterowy, częściowo piętrowy z dwoma skrzydłami bocznymi od frontu.
Oficyna neogotycka z ok. 1800 r.

ZAJEZIERZE (Hintersee)
DWÓR Wilczewskich, zbudowany w 2. poł. XVIII w.; parterowy z wystawką na osi i alkierzami frontowymi, otoczony parkiem.

ŻUŁAWKA SZTUMSKA (Posilge)
KOŚCIÓŁ gotycko barokowy, zbudowany w 2. ćw. XIV w., przebudowany w latach 1695-96, arch. David Knobloch i Barthel Ranisch. Jednonawowy z wieżą w narożu południowo-zachodnim.


 
 
 

<< zabytki województwa pomorskiego